Bé bị tiêu chảy: Nguyên nhân, dấu hiệu, xử lý & phòng ngừa

1. Tiêu chảy ở trẻ em là tình trạng gì?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO, tiêu chảy ở trẻ em là tình trạng trẻ đi ngoài phân lỏng hoặc phân nước từ 3 lần trở lên mỗi ngày, hoặc đi ngoài thường xuyên hơn so với bình thường. Đây là tình trạng khá phổ biến ở trẻ và có thể làm tăng nguy cơ mất nước, vì vậy cha mẹ cần theo dõi sát tình trạng của bé. (1)

2. Phân loại tình trạng trẻ bị tiêu chảy

Cũng theo WHO, tiêu chảy được phân thành 3 loại: cấp tính, ra máu cấp tính và tiêu chảy dai dẳng. (1)

• Tiêu chảy cấp tính – kéo dài vài giờ hoặc vài ngày và bao gồm bệnh tả.
• Tiêu chảy ra máu cấp tính – còn gọi là bệnh kiết lỵ
• Tiêu chảy dai dẳng – kéo dài 14 ngày trở lên.

>> Tham khảo: Nguyên nhân trẻ sơ sinh đi ngoài có nhầy và cách khắc phục

3. Nguyên nhân khiến bé bị tiêu chảy

Bé tiêu chảy có thể do bị nhiễm trùng đường ruột (vi khuẩn, virus, ký sinh trùng xâm nhập), dị ứng thực phẩm, rối loạn tiêu hóa… Cụ thể nguyên nhân là:

3.1. Nhiễm trùng đường ruột

Có nhiều loại vi trùng được xem là tác nhân khiến đường ruột của trẻ bị nhiễm trùng, như:

• Virus: Một số loại virus như Rotavirus và Enterovirus thường gây tiêu chảy, nôn ói ở trẻ, đặc biệt phổ biến vào mùa đông, xuân hoặc hè. Trẻ sơ sinh dễ mất nước nếu không được bù đủ chất lỏng.
• Vi khuẩn: Các vi khuẩn như E. coli, Salmonella, Shigella… thường gây tiêu chảy do ngộ độc thực phẩm, khiến trẻ nôn và đi ngoài phân lỏng chỉ sau vài giờ nhiễm.
• Ký sinh trùng: Một số ký sinh trùng như Giardia và Cryptosporidium cũng là tác nhân gây tiêu chảy ở trẻ em.

>> Xem ngay: Cách xử lý loạn khuẩn đường ruột ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

3.2. Nguyên nhân khác

Ngoài ra, bé bị đi ngoài nhiều còn có thể đến từ các yếu tố sau:

• Ăn quá nhiều đường (đồ ngọt, nước trái cây đóng chai).
• Dị ứng thực phẩm.
• Không dung nạp đường (Lactose, Fructose, Sucrose).
• Dụng cụ ăn uống không đảm bảo vệ sinh.
• Chăm sóc chưa đúng cách hoặc mắc các bệnh về đường ruột như Celiac, viêm ruột, viêm dạ dày hay viêm loét đại tràng.

4. Nhận biết dấu hiệu trẻ bị tiêu chảy

Để sớm có biện pháp trị tiêu chảy cho bé, cha mẹ nên nhận biết và theo dõi triệu chứng tiêu chảy ở trẻ em như sau:

• Khi bé bị tiêu chảy, số lần bé đi ngoài tăng nhiều hơn so với bình thường.
• Phân trẻ bị tiêu chảy lợn cợn, có mùi tanh, có bọt, màu sắc bất thường và có thể lẫn với chất nhầy hoặc máu.
• Sốt hoặc ớn lạnh.
• Trẻ bị biếng ăn.
• Trẻ tiêu chảy có kèm triệu chứng đầy hơi, buồn nôn và nôn trớ.
• Trẻ có dấu hiệu mất nước như môi khô, mắt trũng, tiểu ít,...

>> Giải đáp thắc mắc:

• Trẻ sơ sinh đi ngoài có hạt vàng hoặc trắng, đen nguy hiểm không?

5. Trẻ em bị tiêu chảy có thể gặp biến chứng gì?

Mất nước là biến chứng thường gặp khi trẻ bị tiêu chảy. Nếu tiêu chảy ở mức độ nhẹ, tình trạng mất nước thường không đáng kể. Tuy nhiên, với các trường hợp tiêu chảy vừa đến nặng, bé có thể bị mất nước nhiều và dẫn đến co giật, tổn thương não, thậm chí tử vong nếu không được xử lý kịp thời.

Một số dấu hiệu cho thấy trẻ đang bị mất nước nặng như:

• Chóng mặt, choáng váng.
• Miệng khô, lưỡi trắng.
• Ít đi tiểu hoặc nước tiểu có màu vàng sẫm.
• Mắt trũng sâu bất thường.
• Ít hoặc không có nước mắt khi khóc.
• Chán ăn, bỏ bú, dẫn đến nguy cơ suy dinh dưỡng.

6. Trẻ tiêu chảy có nguy hiểm không?

Tiêu chảy, đặc biệt ở trẻ nhỏ, có thể gây nguy hiểm nếu không được xử lý kịp thời, do nguy cơ mất nước, rối loạn điện giải và suy dinh dưỡng cấp tính.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm toàn cầu ghi nhận khoảng 3 - 5 triệu ca mắc bệnh tả - một trong những nguyên nhân tiêu chảy nghiêm trọng và gây ra 100.000 - 120.000 ca tử vong. Tại Việt Nam, trung bình mỗi năm có khoảng 500.000 - 700.000 trường hợp tiêu chảy cấp được báo cáo. Con số này cho thấy mức độ phổ biến và tiềm ẩn rủi ro lớn của bệnh tiêu chảy, đặc biệt là trẻ nhỏ khi hệ tiêu hóa và sức đề kháng còn yếu.

7. Khi nào cần đưa trẻ bị đi ngoài tiêu chảy đến gặp bác sĩ?

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám càng sớm càng tốt nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Tiêu chảy kéo dài hơn 3 ngày.
• Đi ngoài phân lỏng liên tục, trên 2 lần mỗi giờ.
• Phân bé bị tiêu chảy có lẫn máu.
• Trẻ đau bụng dữ dội, quấy khóc không dứt.
• Có biểu hiện bỏ bú, nôn ói.
• Dấu hiệu mất nước: khô miệng, ít tiểu, chóng mặt, mệt lả, đánh trống ngực…
• Sốt cao liên tục trên 38,5°C.
• Biểu hiện nặng khác: thở nhanh, mệt, vã mồ hôi, ngủ li bì hoặc lơ mơ.

>> Dành cho bạn: Trẻ sơ sinh đi ngoài có mùi thối do đâu, có nguy hiểm không?

8. Bác sĩ chẩn đoán tiêu chảy ở trẻ em như thế nào?

Để tìm ra nguyên nhân khiến trẻ em bị tiêu chảy, bác sĩ thường thực hiện các bước chẩn đoán sau:

• Hỏi chi tiết về thực phẩm hoặc đồ uống mà trẻ đã sử dụng gần đây.
• Ghi nhận các triệu chứng đi kèm như sốt, nôn, mất nước, bỏ bú hoặc bỏ ăn.
• Đánh giá tần suất đi ngoài và đặc điểm phân (chẳng hạn như phân tiêu chảy của bé loãng nhiều hay ít, có lợn cợn, có máu hay không).
• Lấy mẫu phân xét nghiệm để xác định chính xác loại vi sinh vật gây bệnh.

9. Trẻ bị tiêu chảy nên làm gì? Những cách điều trị tiêu chảy ở trẻ em

Trẻ em bị tiêu chảy phải làm sao là băn khoăn của không ít cha mẹ. Theo đó, việc cần làm khi bé bị tiêu chảy là bù nước và điện giải để tránh mất nước, đồng thời theo dõi dấu hiệu nguy hiểm để đưa trẻ đi khám kịp thời. Nếu trẻ dưới 6 tháng tuổi tiêu chảy cấp, cần được đưa đến bệnh viện ngay lập tức. Trong quá trình chăm sóc trẻ bị tiêu chảy, cha mẹ cũng áp dụng đúng cách như sau:

9.1. Bù điện giải và nước cho trẻ

Bù nước là giải đáp cho câu hỏi trẻ bị tiêu chảy nên làm gì. Mẹ có thể sử dụng Oresol để cân bằng điện giải cho trẻ, nhưng cần lưu ý pha đúng tỷ lệ và theo hướng dẫn của nhà sản xuất trên bao bì.

Cách cho trẻ tiêu chảy uống Oresol:

• Nên cho bé uống Oresol thay nước, uống từ 50 - 100ml sau mỗi lần tiêu chảy và lưu ý chỉ sử dụng dung dịch này trong vòng 24 giờ.
• Trong trường hợp bé 1 - 2 tuổi bị tiêu chảy, ngoài uống dung dịch Oresol, mẹ cũng có thể thay bằng nước súp, nước cơm, nước hoa quả không đường hoặc nước dừa.

>> Mách mẹ: Cách bù nước cho trẻ bị tiêu chảy đúng chuẩn, hiệu quả nhanh

9.2. Vệ sinh sạch sẽ cho con

Em bé bị tiêu chảy cần được vệ sinh cơ thể, tay chân sạch sẽ để tránh nhiễm khuẩn. Ngoài ra, cha mẹ cũng nên vệ sinh núm vú, đồ chơi của con và nhớ rửa tay khi chăm sóc bé. Để tránh lây lan vi khuẩn, cha mẹ cần xử lý chất thải và vệ sinh môi trường xung quanh, đồ vật của bé cẩn thận bằng cồn hoặc các dung dịch vệ sinh nhà cửa chuyên dụng.

9.3. Xây dựng chế độ ăn phù hợp

Với trẻ lớn, tiêu chảy có thể khiến con chán ăn, nhưng mẹ không nên quá lo lắng hay ép con ăn. Cách xử lý khi trẻ bị tiêu chảy lúc này là hãy chia nhỏ bữa, cho con ăn ít với đồ ăn mềm, lỏng, dễ nuốt; đồng thời bổ sung thực phẩm tốt cho tiêu hóa của con như chuối, cam, xoài, đu đủ.

Bên cạnh đó, mẹ có thể cho bé uống nhiều sữa hơn để bổ sung dưỡng chất. Tuy nhiên, mẹ nên ưu tiên sản phẩm có đạm mềm, nhỏ, tự nhiên, giúp trẻ hấp thu tốt và dễ tiêu hóa.

Mẹ có thể yên tâm lựa chọn Friso Pro – sản phẩm đến từ FrieslandCampina (Hà Lan), tập đoàn với hơn 150 năm kinh nghiệm trong ngành sữa. Với công thức cải tiến, sữa êm bụng Friso Pro là giải pháp dinh dưỡng giúp hỗ trợ đường ruột khỏe mạnh, đồng hành cùng sự phát triển của bé trong những năm đầu đời.

Sữa bột cho bé Friso Pro nổi bật với sự kết hợp đột phá giữa Milk Lipid Complex (MLC - hỗn hợp chất béo sữa tự nhiên), dưỡng chất HMO, chất xơ GOS và lợi khuẩn Probiotics. Bộ dưỡng chất này không chỉ hỗ trợ tối ưu khả năng hấp thu mà còn xây dựng 3 “tầng” đề kháng đường ruột vững chắc, bảo vệ hệ tiêu hóa non nớt của trẻ trước các tác nhân gây hại. Nhờ đó mà góp góp phần hạn chế 3 vấn đề tiêu hóa thường gặp ở trẻ như tiêu chảy, chướng bụng và táo bón:

1. Tạo lớp khiên bảo vệ, góp phần ngăn vi khuẩn có hại xâm nhập vào đường ruột.
2. Hỗ trợ nuôi dưỡng và cân bằng hệ vi sinh, tạo môi trường ức chế hại khuẩn.
3. Kích thích sản sinh tế bào miễn dịch, tăng kháng thể tự nhiên và hỗ trợ bé giảm nguy cơ nhiễm trùng đường ruột.

Bên cạnh đó, sữa êm bụng từ Hà Lan Friso Pro còn ứng dụng công nghệ LockNutri® tiên tiến, xử lý nhiệt nhẹ chỉ một lần duy nhất giúp bảo toàn hơn 90% cấu trúc đạm sữa tự nhiên, mềm nhỏ, giúp bé tiêu hóa và hấp thu dễ dàng.

9.4. Một số mẹo dân gian hỗ trợ trị tiêu chảy cho bé

Mẹ có thể tham khảo một số mẹo dân gian sau để hỗ trợ cải thiện tình trạng trẻ em bị tiêu chảy. Tuy nhiên, cần lưu ý nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi thực hiện và chỉ áp dụng cho những trẻ lớn.

• Trà vỏ cam: Mẹ rửa sạch vỏ cam, hãm với nước nóng như pha trà trong 20 phút, rồi cho bé uống giúp làm dịu triệu chứng tiêu chảy.
• Trà hoa cúc: Hoa cúc chứa tanin có tác dụng chống tiêu chảy. Mẹ có thể ngâm 1 thìa cà phê hoa cúc và vài lá bạc hà trong nước sôi khoảng 15 phút, sau đó cho trẻ uống 2 - 3 lần trong ngày.
• Súp cà rốt: Cà rốt giàu pectin, khi vào ruột sẽ tạo thành chất keo giúp làm dịu nhu động ruột, giảm tiêu chảy và hỗ trợ phục hồi niêm mạc.
• Nước lá ổi, gừng và vỏ quýt: Dùng 20g gừng tươi, 20g búp ổi non, 10g vỏ quýt khô sắc với 2 lít nước đến khi còn 500ml, chia làm 2 lần cho trẻ uống trong ngày để hỗ trợ tiêu hóa.

>> Xem ngay: Vì sao cần bổ sung kẽm cho trẻ tiêu chảy và cần lưu ý gì?

10. Một số lưu ý khi chăm sóc bé bị tiêu chảy tại nhà

Sau khi đã biết trẻ bị tiêu chảy làm sao cho hết, khi chăm sóc con cha mẹ cũng lưu ý nên:

• Cho bé ăn thành nhiều bữa nhỏ trong ngày để hệ tiêu hóa không bị quá tải.
• Không kiêng khem quá mức khiến trẻ bị thiếu hụt dinh dưỡng nghiêm trọng.
• Tránh cho trẻ ăn thực phẩm chứa nhiều đường hoặc chất béo vì có thể gây khó tiêu và giảm khả năng hấp thu.
• Không dùng nước giải khát công nghiệp thay nước bù điện giải.
• Hạn chế cho trẻ ăn rau thô (như măng, rau cần) và tinh bột nguyên hạt (như ngô, đỗ) vì khó tiêu hóa.
• Quan sát tần suất đi ngoài, màu sắc phân bé tiêu chảy, dấu hiệu mất nước và bất thường khác để đưa bé đi khám kịp thời nếu cần.
• Tránh tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy khi chưa có chỉ định của bác sĩ, vì một số loại thuốc có thể gây hại cho trẻ nhỏ.

>> Tham khảo: Bé uống kháng sinh bị tiêu chảy mẹ nên làm sao?

11. Bí quyết phòng ngừa tiêu chảy trẻ em

Bệnh tiêu chảy ở trẻ em có thể lặp đi lặp lại nhiều lần trong năm. Để phòng tránh điều này, cha mẹ cần:

• Đảm bảo bé rửa tay sạch sẽ và thường xuyên, đặc biệt là sau khi đi vệ sinh và trước khi ăn.
• Giữ các bề mặt phòng tắm như bồn rửa và bồn cầu sạch sẽ.
• Rửa sạch trái cây và rau quả trước khi ăn.
• Lau sạch quầy bếp và dụng cụ nấu nướng sau khi chúng tiếp xúc với thịt sống, đặc biệt là thịt gia cầm.
• Làm lạnh tất cả thức ăn sau khi mua về càng sớm càng tốt. Thức ăn cho bé phải đảm bảo nấu chín.
• Đảm bảo trẻ uống nước đã đun sôi hoặc nước tinh khiết, hạn chế nước ngọt và nước trái cây có đường.
• Bảo quản và rã đông thực phẩm đúng cách để tránh nhiễm khuẩn.
• Chủ động đưa trẻ đi tiêm vắc xin phòng virus Rota để ngăn ngừa tiêu chảy do virus gây ra.
• Đối với sữa công thức, mẹ hãy ưu tiên loại sữa có đạm mềm, nhỏ để con dễ tiêu hóa và nên chứa các dưỡng chất hỗ trợ nuôi dưỡng đường ruột khỏe mạnh. Bởi đa phần, trẻ bị tiêu chảy là do sức khỏe đường ruột còn non nớt, chưa trưởng thành (nhất là trong những năm đầu đời) nên dễ bị virus, vi khuẩn gây bệnh xâm nhập.

>> Có thể bạn quan tâm: Bé 8 tháng đi ngoài nhiều lần trong ngày: Bố mẹ nên làm gì?

Bé bị tiêu chảy là tình trạng phổ biến nhưng nếu không xử lý đúng cách có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm. Vì vậy, cha mẹ cần trang bị kiến thức để nhận biết sớm các dấu hiệu, xử lý kịp thời và chủ động phòng ngừa cho bé. Đừng quên duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, vệ sinh ăn uống và tiêm phòng đầy đủ để giúp con luôn khỏe mạnh.

Tài liệu tham khảo:

1. WHO. Diarrhoeal disease. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease (Truy cập lần cuối 04/09/20256)
2. WHO. Bệnh Tiêu chảy cấp và bệnh Tả. https://www.who.int/vietnam/vi/health-topics/cholera  (Truy cập lần cuối 04/09/20256)

(1) HMO (2’FL): Giúp hạn chế sự xâm nhập của vi khuẩn có hại (Lewis và cộng sự, 2015); (Reverri và cộng sự, 2018).
(2) GOS & HMO (2’FL) : Giúp nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh và hàng rào thành ruột (Ben và cộng sự 2008), (Lindner và cộng sự, 2023).
(3) Prebiotics and Probiotics: Giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng (Sazawal và cộng sự, 2010).
* BMC Pediatrics. A cross-sectional study on stool- and gastrointestinal-related outcomes of Mexican infants consuming different formulae. (Tim T. Lambers và cộng sự, 2023)

Tham khảo thêm sản phẩm