Nguyên nhân trẻ sơ sinh bị ọc sữa và cách xử trí hiệu quả

1. Tình trạng ọc trớ sữa là gì?

Ọc sữa là tình trạng sữa trong dạ dày bị đẩy lên thực quản, sau đó trào ra ngoài miệng. Đây là một tình trạng thường gặp ở trẻ sơ sinh, nhất là khi bé đã ăn no hoặc vặn mình.

2. Dấu hiệu nhận biết tình trạng ọc sữa ở trẻ sơ sinh

Chứng ọc sữa ở trẻ sơ sinh thường bị nhầm lẫn với nôn trớ. Thực chất, đây là hai hiện tượng hoàn toàn không giống nhau dù cho đều xảy ra sau khi bé bú no. Phụ huynh cần phân biệt rõ ràng để có cách chăm sóc bé phù hợp.

Theo đó, ọc sữa ở trẻ sơ sinh xảy ra dễ dàng, ít hoặc không có lực tác động. Lúc này, thức ăn trong dạ dày có thể trào lên cổ họng hoặc bé có thể nuốt phải không khí khi bú gây ợ hơi, đi cùng với một số chất lỏng.

3. Nguyên nhân trẻ sơ sinh bị trớ sữa

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trẻ sơ sinh bị ọc sữa sau khi bú. Dưới đây là 5 nhóm nguyên nhân phổ biến:

3.1 Ọc sữa sinh lý

Trẻ sơ sinh bị ọc sữa đến từ nguyên nhân do hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện. Trong giai đoạn đầu đời, dạ dày của bé nằm ngang và tâm vị co thắt rất yếu. Khi trẻ bú quá no, có thể tăng áp lực trong bụng, gây ra tình trạng ọc, trớ sữa.

Ngoài ra, trẻ sơ sinh bị ọc sữa sau khi bú có thể do:

• Mẹ cho trẻ ăn quá nhiều, ép bú sữa quá mức.
• Khoảng cách cữ bú quá ngắn, trẻ bú quá nhanh hoặc quá lâu.
• Cho trẻ bú bình sai cách, khiến bé nuốt khí vào trong, gây ra căng tức và hậu quả là trẻ sơ sinh bị ọc sữa.
• Bé vừa bú no đã cho nằm là nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh bị trớ sữa.
• Quấn tả hoặc băng rốn quá chặt.
• Dị ứng với protein trong sữa mẹ hoặc sữa công thức.

3.2 Ọc sữa bệnh lý

Đôi khi, trẻ sơ sinh bị ọc sữa lên mũi là dấu hiệu của một bệnh lý trong cơ thể. Lúc này, ngoài xảy ra ọc sữa, còn có một số triệu chứng kèm theo như đau chướng bụng, nôn có lẫn máu, co giật, sốt cao hoặc tiêu phân bất thường.

Ọc sữa ở trẻ sơ sinh trong bệnh lý nội khoa: Một số căn bệnh gây ra triệu chứng trớ sữa ở em bé như tiêu chảy, chậm nhu động ruột, viêm đường hô hấp trên, nhiễm trùng thần kinh như viêm màng não mủ…

Ọc sữa ở trẻ sơ sinh trong bệnh lý ngoại khoa: Nhiều trường hợp, ảnh hưởng của bệnh lý ngoại khoa như hẹp phì đại môn vị sẽ khiến trẻ sơ sinh bị trớ sữa liên tục, sau mỗi lần bú là ọc sữa. Trong trường hợp lồng ruột, trẻ đột ngột nôn ói nhiều kèm theo là khóc thét từng cơn dữ dội, xanh tái, có thể đi tiêu lẫn máu.

Trẻ sơ sinh bị nôn trớ do nguyên nhân bệnh lý cần được thăm khám sớm để chữa trị kịp thời.

3.3 Trẻ sơ sinh bị ọc sữa do nhiễm khuẩn hoặc virus

Trẻ sơ sinh bị trớ sữa có thể do nhiễm trùng tai, đường hô hấp và tiết niệu. Ngoài ra, cúm dạ dày - bệnh lý nhiễm trùng đường tiêu hóa do virus là nguyên nhân trẻ sơ sinh bị ọc sữa. Lúc này, niêm mạc dạ dày bị ảnh hưởng, khiến trẻ hay nôn trớ, kèm theo triệu chứng tiêu chảy, chán ăn, đau bụng và sốt cao.

3.4 Tác dụng phụ của vitamin hoặc một số loại thuốc

Với trẻ bú mẹ, nếu mẹ sử dụng thuốc điều trị (điển hình như thuốc kháng sinh, thuốc kháng virus và thuốc chống viêm) có thể ảnh hưởng đến chất lượng nguồn sữa, từ đó khiến trẻ sơ sinh bị nôn trớ khi bú xong.

3.5 Trẻ sơ sinh bị ọc sữa do khóc quá nhiều

Trẻ quấy khóc thường xuyên có thể kích hoạt phản xạ nôn và gây ra tình trạng ọc sữa. Tuy nhiên, đây chỉ là hiện tượng bình thường, không ảnh hưởng đến sức khỏe của bé.

Trẻ sơ sinh bị trớ sữa còn có thể do một vài nguyên nhân khác như: Say tàu xe, dị ứng thực phẩm, ngộ độc thực phẩm, chấn động từ bên ngoài, teo thực quản, thoát vị hoành, hẹp tá tràng bẩm sinh…

4. Trẻ sơ sinh bị ọc sữa có nguy hiểm không?

Ọc sữa là hiện tượng phổ biến trong những tuần đầu sau sinh và có thể tự biến mất sau khoảng 6 - 24 giờ. Vì vậy, thay vì lo lắng cha mẹ nên chú ý theo dõi tình trạng sức khỏe của con để có hướng xử lý kịp thời, nếu tình trạng trẻ sơ sinh ọc sữa kéo dài.

Trẻ sơ sinh bị trớ sữa ra máu có nguy hiểm không?

Một chút máu tươi khi ọc sữa không đáng lo ngại. Điều này là do mao mạch ở thực quản bị xước khi phản xạ nôn quá mạnh. Nếu xuất hiện màu đỏ trong dịch nôn thì có thể là do bé đã nuốt máu ở vết thương nào đó trong miệng hoặc bị chảy máu cam trong vòng 6 tiếng trước đó. Tuy nhiên, nếu tình trạng này xảy ra nhiều lần, bố mẹ cần đưa con đi thăm khám.

5. Khi nào cha mẹ nên lo lắng?

Nếu trẻ sơ sinh bị ọc sữa và thở khò khè lặp lại nhiều lần trong ngày, kèm theo dấu hiệu bất thường dưới đây, cha mẹ nên lập tức đưa trẻ đi khám:

• Đau bụng quằn quại.
• Sốt cao, khiến trẻ rơi vào trạng thái lơ mơ, thậm chí co giật.
• Trẻ sơ sinh bị nôn trớ liên tục trong hai cữ sữa hoặc nôn nhiều trên 3 lần/ngày.
• Trẻ không tăng cân, sụt ký và quấy khóc thường xuyên do khó chịu.
• Trẻ có dấu hiệu mất nước như khô miệng, ít nước mắt, ít đi tiểu (thay ít hơn 6 tã lót/ngày).
• Trẻ sơ sinh ọc sữa có màu vàng, xanh lá cây, đỏ hoặc trẻ nôn ra chất như bã cà phê.

>> Tìm hiểu ngay: Trẻ trớ ra dịch nhầy do đâu và giải pháp

6. Nên làm gì khi trẻ sơ sinh bị ọc sữa?

Dưới đây là cách xử trí khi trẻ sơ sinh bị ọc sữa, cũng như gợi ý một vài mẹo nhỏ giúp khắc phục tình trạng này ở trẻ.

6.1. Nghiêng người trẻ sang một bên

Khi nhìn thấy trẻ sơ sinh bị ọc sữa khi ngủ, cha mẹ cần giữ bình tĩnh, không bế thốc trẻ lên mà hãy nghiêng người con sang một bên. Sau đó, nhẹ nhàng nâng trẻ lên và lấy khăn lau miệng. Nếu trẻ ọc sữa qua mũi miệng, thì cần vệ sinh miệng trước - mũi sau. Lưu ý, không dùng miệng hút sữa trong mũi và vệ sinh mũi họng bằng nước muối sinh lý.

6.2. Chia nhỏ khẩu phần sữa của trẻ

Để giảm tình trạng trẻ sơ sinh bị trớ sữa, thay vì cho trẻ bú quá nhiều trong một lần thì cha mẹ nên chia nhỏ cữ bú với lượng sữa được giảm bớt mỗi lần, để bé hấp thụ và tiêu hóa tốt hơn.

6.3. Cho trẻ bú đúng cách

Cho trẻ bú đúng cách cũng là một trong những bí quyết giúp hạn chế tình trạng trẻ ọc sữa. Với trẻ bú mẹ, mẹ có thể cho trẻ bú ở tư thế ngồi hoặc nằm sao cho thoải mái. Giữ đầu và thân trẻ nằm trên một đường thẳng; bụng trẻ áp vào bụng mẹ; mặt trẻ quay vào vú mẹ. Khi bú, miệng trẻ phải mở rộng ngậm núm vú, môi dưới hướng ra ngoài và cằm phải chạm vào vú mẹ.

Đối với trẻ bú bình, bố mẹ nên giữ nghiêng ở góc 45 độ, sao cho lượng sữa tràn ngập cổ bình, tránh tình trạng không khí đi vào dạ dày, gây ra tức bụng và nôn trớ.

6.4. Đảm bảo núm vú phù hợp với miệng trẻ

Khi trẻ bú bằng bình mẹ cần chọc lỗ núm vú vừa đủ, tránh quá nhỏ làm trẻ gắng sức khi bú nên dễ nuốt hơi vào dạ dày nhiều. Ngược lại, nếu lỗ núm quá to, sữa xuống nhanh và nhiều sẽ làm trẻ nuốt không kịp, dễ bị sặc, ọc sữa. Để phát hiện em bé bú hơi nhiều mẹ chỉ cần quan sát, nếu thấy bình sùi bọt liên tục tức là quá nhiều hơi bên trong.

6.5. Không để bé nằm ngay sau khi bú sữa

Trẻ sơ sinh dễ bị nuốt hơi khi đang uống sữa. Lúc này, nếu bố mẹ cho bé nằm ngay, có thể khiến dạ dày “đầy” khí, gây ra hiện tượng ọc sữa. Cách khắc phục là sau khi bú, em bé phải được bồng hơi đứng và vuốt nhẹ hai bên lưng cho ợ trong vòng 10 - 15 phút. Kế đến, nhẹ nhàng đặt trẻ nằm xuống, kê gối hơi cao dưới vai, đầu tránh gập cổ và gập bụng.

6.6. Nới lỏng quần áo của bé

Bố mẹ chú ý nới lỏng quần áo của bé, mặc đồ càng thoáng càng tốt, đặc biệt là khu vực quanh bụng, để hạn chế chèn ép dạ dày, khiến trẻ sơ sinh nôn trớ nhiều.

6.7. Duy trì tư thế ngủ đúng cho bé

Để giảm nguy cơ trào ngược khiến trẻ sơ sinh bị ọc sữa, mẹ nên đặt đầu, vai, mông của bé thẳng và nâng đầu nằm của bé lên cao một góc 30 độ. Có thể cho trẻ nằm nghiêng sang trái hoặc xếp chăn mền thành một cái “kén” và đặt trẻ nằm trong giống tư thế trong bụng mẹ giúp bé ngủ ngon, yên giấc. Ngoài ra, cần chú ý không để trẻ nằm sấp hoặc quay mặt vào tường. Không ru con ở môi trường quá nóng hoặc quá lạnh để ngăn ngừa rối loạn nhịp thở.

6.8. Bổ sung Canxi

Trẻ sơ sinh bị trớ sữa, kèm theo triệu chứng vặn mình, quấy khóc và khó ngủ mỗi đêm là dấu hiệu thiếu hụt Canxi. Lúc này, bổ sung Canxi đầy đủ là giải pháp khắc phục nôn trớ ở trẻ hiệu quả.

Nhìn chung, trẻ sơ sinh bị ọc sữa là một hiện tượng thường gặp, có thể khắc phục dễ dàng, nhưng không nên chủ quan xem nhẹ. Bên cạnh việc cho bé bú đúng tư thế, vỗ ợ hơi sau mỗi cữ bú, cha mẹ cũng nên theo dõi các dấu hiệu bất thường để đưa trẻ đến cơ sở y tế khi cần.

Trong trường hợp mẹ ít sữa hoặc dùng kháng sinh không thể cho con bú, có thể cân nhắc sử dụng thêm sữa công thức phù hợp. Khuyến khích mẹ chọn sữa công thức chứa đạm sữa kích thước nhỏ, mềm và tự nhiên để hạn chế gây áp lực lên hệ tiêu hóa non nớt của bé.

Bên cạnh đó, do hệ tiêu hóa của trẻ còn non nớt và nhạy cảm, mẹ nên ưu tiên bổ sung các dưỡng chất hỗ trợ sức khỏe đường ruột. Chẳng hạn, sự kết hợp giữa Milk Lipid Complex (MLC - chất béo sữa tự nhiên), HMO, chất xơ GOS và lợi khuẩn Probiotics giúp hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả, tăng cường khả năng hấp thu dưỡng chất. Đồng thời, các thành phần này còn góp phần xây dựng hệ miễn dịch khỏe mạnh thông qua cơ chế bảo vệ với 3 “tầng” đề kháng nhờ:

• Tạo lớp khiên bảo vệ, ngăn vi khuẩn có hại xâm nhập vào đường ruột. (*)
• Nuôi dưỡng và cân bằng hệ vi sinh, tạo môi trường ức chế hại khuẩn. (**)
• Kích thích sản sinh tế bào miễn dịch, tăng kháng thể tự nhiên, hỗ trợ bé giảm nguy cơ nhiễm trùng đường ruột. (***)

Nhìn chung, trẻ sơ sinh bị ọc sữa là một hiện tượng thường gặp, có thể khắc phục dễ dàng, nhưng không nên chủ quan xem nhẹ. Bên cạnh việc nắm rõ cách xử lý trẻ sơ sinh bị trớ sữa đúng đắn để kịp thời ứng phó, bảo vệ an toàn cho con, cha mẹ đừng quên chọn sữa có đạm mềm, nhỏ tự nhiên, êm dịu với hệ tiêu hóa non yếu của con, trong trường hợp trẻ bú sữa công thức. Hiện nay, Friso Gold và Friso Gold Pro được biết đến là dòng sữa bột dễ tiêu hóa, dễ hấp thu được nhiều phụ huynh tin tưởng lựa chọn cho bé yêu sử dụng.

Tài liệu tham khảo:
(*) HMO (2’FL): Giúp hạn chế sự xâm nhập của vi khuẩn có hại (Lewis và cộng sự, 2015); (Reverri và cộng sự, 2018).
(**) GOS & HMO (2’FL) : Giúp nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh và hàng rào thành ruột (Ben và cộng sự 2008), (Lindner và cộng sự, 2023).
(***) Prebiotics and Probiotics: Giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng (Sazawal và cộng sự, 2010).

Tham khảo thêm sản phẩm