Các bệnh thường gặp ở trẻ khi giao mùa & cách phòng ngừa

1. Bệnh giao mùa ở trẻ là gì?

Bệnh giao mùa ở trẻ là nhóm các bệnh lý thường bùng phát vào giai đoạn chuyển tiết, khi nhiệt độ và độ ẩm không khí biến động thất thường. Sự thay đổi đột ngột này tạo điều kiện cho các loại vi khuẩn và virus phát triển mạnh mẽ. Trong khi đó, hệ miễn dịch của trẻ còn non yếu nên chưa kịp thích nghi với môi trường, khiến cơ thể bé dễ bị tác nhân gây bệnh tấn công.

Tại Việt Nam, khoảng thời gian giao mùa từ tháng 9 đến tháng 11 âm lịch với thời tiết khô hanh thường làm gia tăng các bệnh như viêm mũi dị ứng, hen phế quản hay chảy máu cam. Không chỉ vậy, đây cũng là thời điểm chủng virus cúm A, B và C bùng phát mạnh, khiến trẻ càng dễ bị ốm vặt hơn.

2. Vì sao trẻ dễ bị bệnh vào thời điểm giao mùa?

Thời điểm chuyển mùa làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh ở trẻ nhỏ do sự kết hợp giữa thời tiết thất thường, hệ miễn dịch non yếu và chế độ dinh dưỡng chưa đảm bảo. Mẹ có thể tìm hiểu chi tiết nguyên nhân gây ra các bệnh thường gặp ở trẻ khi giao mùa:

• Thời tiết thay đổi thất thường: Nhiệt độ và độ ẩm không khí biến động liên tục khiến niêm mạc đường hô hấp của trẻ dễ bị kích ứng. Điều kiện môi trường thay đổi đột ngột cũng tạo cơ hội cho vi khuẩn, virus phát triển và dễ dàng xâm nhập. Vì vậy, vùng mũi họng của trẻ trở nên nhạy cảm hơn và rất dễ bị viêm nhiễm.
• Cơ thể chưa kịp thích nghi, tốn nhiều năng lượng: Trẻ nhỏ phải tiêu tốn nhiều năng lượng để điều hòa thân nhiệt theo sự thay đổi của thời tiết bên ngoài. Việc cơ thể phải hoạt động liên tục để thích nghi khiến sức bền của trẻ suy giảm đáng kể. Do đó, khả năng tự bảo vệ của bé trước các tác nhân gây bệnh từ môi trường cũng bị yếu đi.
• Hệ miễn dịch của trẻ còn non yếu: Hệ thống miễn dịch ở trẻ em chưa hoàn thiện nên khả năng tự tạo kháng thể bảo vệ cơ thể còn hạn chế. Khi vi khuẩn và virus bùng phát mạnh lúc giao mùa, hàng rào đề kháng của trẻ rất dễ bị tấn công. Điều này giải thích vì sao trẻ nhỏ luôn có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với người lớn.
• Tình trạng biếng ăn gây thiếu hụt dinh dưỡng: Thời tiết khó chịu khiến trẻ dễ mệt mỏi, chán ăn và dẫn đến thiếu hụt các dưỡng chất thiết yếu. Khi cơ thể không nhận đủ dinh dưỡng, sức đề kháng của bé sẽ ngày càng sụt giảm. Tình trạng này vô tình tạo thành một vòng lặp khiến trẻ dễ ốm và lâu hồi phục hơn.

>> Xem thêm: Các cách tăng đề kháng cho bé hạn chế bị ốm vặt mà mẹ cần biết

3. Các bệnh thường gặp ở trẻ khi giao mùa phổ biến

Bên cạnh các bệnh thường gặp ở trẻ vào mùa hè, thời điểm thời tiết chuyển giao cũng ghi nhận sự gia tăng đột biến của nhiều bệnh lý như cảm lạnh, cúm mùa, viêm phế quản, sốt xuất huyết. Mời mẹ tham khảo chi tiết các bệnh thường gặp khi giao mùa ngay dưới đây:

3.1 Cảm lạnh thông thường

Cảm lạnh thông thường là bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp trên lành tính do các loại virus gây ra. Bệnh xuất hiện phổ biến khi thời tiết thay đổi độ ẩm hoặc nhiệt độ đột ngột làm suy giảm niêm mạc mũi họng của trẻ. Hầu hết các trường hợp cảm lạnh có thể tự khỏi sau 7 đến 10 ngày nếu trẻ được chăm sóc đúng cách tại nhà.

- Triệu chứng bệnh:

• Sổ mũi, nghẹt mũi, nước mũi ban đầu trong sau đặc dần.
• Hắt hơi nhiều lần, ho hắng nhẹ hoặc rát cổ họng.
• Sốt nhẹ, mệt mỏi, quấy khóc hoặc chán ăn nhẹ.

- Phương pháp điều trị từ bác sĩ: Bác sĩ thường không kê đơn kháng sinh vì cảm lạnh do virus gây ra. Thay vào đó, việc điều trị tập trung vào giảm bớt các triệu chứng khó chịu và nâng cao thể trạng cho trẻ. Trong trường hợp bé bị sốt, bác sĩ sẽ chỉ định dùng thuốc hạ sốt an toàn phù hợp với độ tuổi và cân nặng. 

- Cách chăm sóc trẻ bị bệnh tại nhà:

• Nhỏ mũi hoặc rửa mũi cho trẻ bằng nước muối sinh lý để làm sạch dịch nhầy.
• Cho trẻ uống nhiều nước ấm hoặc tăng cường cữ bú để tránh tình trạng mất nước.
• Giữ ấm cơ thể cho bé, đặc biệt là vùng cổ, ngực, lưng và bàn chân.

3.2 Cúm mùa

Cúm mùa là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do các chủng virus cúm gây ra, lây lan rất nhanh qua giọt bắn. Khác với cảm lạnh, bệnh cúm thường khởi phát đột ngột và có diễn tiến nặng hơn ở trẻ nhỏ. Bệnh có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như viêm phế quản hay viêm phổi nếu không được phát hiện kịp thời.

- Triệu chứng bệnh:

• Sốt cao đột ngột trên 38.5 độ C, kèm cảm giác rét rung hoặc mệt lả.
• Đau họng, ho khô, rát cổ, chảy nước mũi và đau nhức toàn thân.
• Trẻ biếng ăn, hay buồn nôn, nôn mửa hoặc quấy khóc bất thường.

- Phương pháp điều trị từ bác sĩ: Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ bệnh để kê thuốc hạ sốt và thuốc giảm triệu chứng phù hợp. Trong những trường hợp nặng hoặc có nguy cơ cao, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc chống virus chuyên biệt. Việc theo dõi sát sao giúp hạn chế tối đa nguy cơ xảy ra biến chứng hô hấp nguy hiểm ở trẻ.

- Cách chăm sóc trẻ bị bệnh tại nhà:

• Cho trẻ nghỉ ngơi trong không gian phòng thoáng mát, duy trì độ ẩm thích hợp.
• Bù nước và điện giải cho trẻ bằng dung dịch Oresol, nước trái cây hoặc sữa.
• Chia nhỏ các bữa ăn trong ngày với các món cháo, súp lỏng, ấm và dễ tiêu hóa.

3.3 Viêm họng

Viêm họng là một trong các bệnh thường gặp ở trẻ khi giao mùa. Viêm họng là tình trạng lớp niêm mạc lót trong vòm họng bị sưng viêm do virus hoặc vi khuẩn tấn công. Thời tiết giao mùa hanh khô kết hợp sự chênh lệch nhiệt độ khiến vùng họng của bé rất dễ bị tổn thương. Nếu không được xử lý dứt điểm, tình trạng viêm nhiễm từ họng có thể lan rộng xuống các cơ quan hô hấp dưới.

- Triệu chứng bệnh:

• Trẻ đau rát họng, khó nuốt, hay từ chối ăn uống hoặc bỏ bú.
• Ho khan hoặc ho có đờm, giọng nói khàn nhẹ.
• Sốt nhẹ đến sốt cao, niêm mạc họng đỏ rực hoặc xuất hiện mủ trắng.

- Phương pháp điều trị từ bác sĩ: Bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám để xác định nguyên nhân do virus hay vi khuẩn gây ra. Nếu do vi khuẩn, trẻ sẽ được kê một đợt kháng sinh phù hợp và cần uống đủ liều. Ngoài ra, bác sĩ có thể kết hợp thêm các loại thuốc giảm đau, hạ sốt để bé dễ chịu hơn.

- Cách chăm sóc trẻ bị bệnh tại nhà:

• Hướng dẫn trẻ lớn súc miệng bằng nước muối ấm, trẻ nhỏ làm sạch vòm họng dịu nhẹ.
• Cho trẻ ăn các món ăn mềm, lỏng, tránh đồ quá nóng, quá lạnh hoặc cứng.
• Giữ không gian sống thoáng đãng, tránh để bé tiếp xúc với khói thuốc lá hay bụi bẩn.

3.4 Viêm phế quản

Viêm phế quản là tình trạng niêm mạc của các ống phế quản bị sưng viêm và tăng tiết dịch nhầy cản trở đường thở. Bệnh thường bùng phát vào thời điểm giao mùa sau một đợt cảm lạnh hoặc viêm đường hô hấp không được xử lý dứt điểm. Trẻ nhỏ dưới 2 tuổi là nhóm đối tượng có nguy cơ mắc viêm phế quản cao do đường thở con tương đối hẹp.

- Triệu chứng bệnh:

• Ho kéo dài, ban đầu ho khan sau đó chuyển sang ho có đờm đặc.
• Thở khò khè, có tiếng rít nhỏ, nhịp thở nhanh dồn dập hơn bình thường.
• Sốt nhẹ hoặc sốt cao, trẻ mệt mỏi, hay nôn trớ khi ho.

- Phương pháp điều trị từ bác sĩ: Bác sĩ sẽ tiến hành chẩn đoán để đánh giá mức độ thông thoáng của đường thở và xác định nguyên nhân gây bệnh. Trong trường hợp trẻ có triệu chứng khò khè nhiều, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng thuốc giãn phế quản hoặc xịt khí dung phù hợp. Kháng sinh chỉ được kê đơn khi có bằng chứng rõ ràng về tình trạng nhiễm khuẩn phế quản. 

- Cách chăm sóc trẻ bị bệnh tại nhà:

• Cho trẻ uống nhiều nước ấm giúp làm loãng đờm và dễ tống xuất ra ngoài.
• Vỗ lưng thoát đờm đúng kỹ thuật để hỗ trợ bé lưu thông đường thở tốt hơn.
• Giữ phòng ngủ sạch sẽ, thoáng mát, hạn chế tối đa khói bụi và khói thuốc lá.

3.5 Viêm phổi

Viêm phổi là tình trạng tổn thương nhiễm trùng nghiêm trọng xảy ra ở các túi khí trong một hoặc hai bên phổi ở trẻ. Bệnh thường xuất hiện khi thời tiết thay đổi đột ngột khiến vi khuẩn hay virus dễ dàng xâm nhập sâu vào hô hấp dưới. Đây là một trong những bệnh lý nguy hiểm hàng đầu ở trẻ em nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

- Triệu chứng bệnh:

• Thở nhanh bất thường, có hiện tượng rút lõm lồng ngực rõ rệt khi hít vào.
• Sốt cao liên tục, ho dồn dập, tiếng thở khò khè hoặc thở thút thít.
• Trẻ mệt lả, li bì, bỏ bú, bỏ ăn hoặc tím tái vùng quanh môi.

- Phương pháp điều trị từ bác sĩ: Trẻ bị viêm phổi cần được theo dõi và điều trị y tế chặt chẽ theo hướng dẫn chuyên khoa. Bác sĩ sẽ chỉ định dùng kháng sinh thích hợp nếu nguyên nhân do vi khuẩn, kết hợp các biện pháp hỗ trợ hô hấp khi cần. Ngoài ra, cha mẹ không tự ý mua thuốc điều trị viêm phổi cho trẻ tại nhà để tránh biến chứng nguy hiểm. 

- Cách chăm sóc trẻ bị bệnh tại nhà:

• Cho trẻ uống thuốc đúng liều lượng và đúng thời gian theo đơn của bác sĩ.
• Chia nhỏ các bữa ăn trong ngày và ưu tiên thức ăn lỏng để bé dễ nuốt.
• Cho trẻ nghỉ ngơi ở không gian thoáng khí, ấm áp và tránh gió lùa trực tiếp.

3.6 Bệnh sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra và lây truyền sang người chủ yếu qua muỗi vằn đốt. Thời điểm giao mùa mưa nắng thất thường tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi sinh sản và gia tăng mật độ truyền bệnh. Bệnh có thể diễn tiến nhanh chóng từ nhẹ sang nặng nên cha mẹ cần vô cùng cảnh giác.

- Triệu chứng bệnh:

• Sốt cao đột ngột 39 - 40 độ C, liên tục không hạ dù đã dùng thuốc hạ sốt.
• Xuất hiện các chấm xuất huyết đỏ dưới da, chảy máu cam hoặc chảy máu chân răng.
• Đau đầu dữ dội, đau hốc mắt, mệt mỏi toàn thân, nôn ói và đau bụng.

- Phương pháp điều trị từ bác sĩ: Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh sốt xuất huyết nên việc điều trị chủ yếu là giảm triệu chứng và theo dõi sát các dấu hiệu nguy hiểm. Bác sĩ sẽ hướng dẫn bù nước đường uống bằng dung dịch Oresol hoặc chỉ định truyền dịch trong trường hợp mất nước nặng. Trẻ cần được xét nghiệm máu định kỳ để theo dõi chỉ số tiểu cầu trong suốt quá trình điều trị. 

- Cách chăm sóc trẻ bị bệnh tại nhà:

• Cho trẻ uống bù nhiều nước, nước trái cây hoặc dung dịch Oresol pha đúng tỷ lệ.
• Mặc cho trẻ quần áo rộng rãi, thoáng mát và lau mát bằng nước ấm khi sốt cao.
• Cho trẻ nằm ngủ trong mùng (màn) kể cả ban ngày để tránh bị muỗi đốt lây lan.

3.7 Bệnh viêm não Nhật Bản

Viêm não Nhật Bản cũng là một trong các bệnh thường gặp ở trẻ khi giao mùa. Theo đó, viêm não Nhật Bản là bệnh nhiễm trùng cấp tính hệ thần kinh trung ương do virus viêm não Nhật Bản gây ra qua vết muỗi đốt. Bệnh thường bùng phát mạnh vào thời điểm chuyển mùa hè - thu khi mật độ muỗi truyền bệnh tăng cao trong môi trường. Đây là căn bệnh nguy hiểm có nguy cơ tử vong hoặc để lại di chứng thần kinh nặng nề nếu không điều trị kịp thời.

- Triệu chứng bệnh:

• Sốt cao đột ngột kèm đau đầu dữ dội và nôn trớ nhiều lần.
• Co giật, gồng cứng người, rối loạn ý thức, lơ mơ hoặc hôn mê.
• Trẻ bị cứng cổ, phản xạ kém và có biểu hiện thần kinh bất thường.

- Phương pháp điều trị từ bác sĩ: Viêm não Nhật Bản là tình trạng cấp cứu y khoa đòi hỏi trẻ phải được nhập viện điều trị ngay lập tức. Bác sĩ sẽ tập trung hồi sức tích cực, chống phù não, kiểm soát các cơn co giật và hỗ trợ hô hấp cho trẻ. Việc điều trị sớm tại bệnh viện đóng vai trò quyết định đến khả năng sống sót và phục hồi của bé. 

- Cách chăm sóc trẻ bị bệnh tại nhà:

• Tuân thủ hướng dẫn theo dõi và phục hồi chức năng của bác sĩ sau khi trẻ ra viện.
• Chủ động tiêm vắc xin phòng bệnh viêm não Nhật Bản đầy đủ và đúng lịch cho con.
• Dọn dẹp vệ sinh quanh nhà, phát quang bụi rậm và luôn cho trẻ ngủ mùng để tránh muỗi.

3.8 Bệnh tay chân miệng

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm cấp tính ở trẻ em do các loại virus thuộc nhóm Enterovirus gây ra, trong đó phổ biến là Coxsackievirus A16 (CA16) và Enterovirus 71 (EV71). Bệnh bùng phát phổ biến vào các thời điểm giao mùa hanh khô do virus lây lan rất nhanh qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp. Hầu hết các trường hợp trẻ mắc bệnh có thể tự phục hồi sau 7 đến 10 ngày nếu được theo dõi kỹ lưỡng.

- Triệu chứng bệnh:

• Xuất hiện các tổn thương dạng phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông và đầu gối.
• Các vết loét đau rát trong vòm miệng khiến trẻ chảy dãi nhiều, chán ăn hoặc bỏ bú.
• Trẻ bị sốt nhẹ đến sốt cao, quấy khóc, giật mình chới với hoặc mệt mỏi bứt rứt.

- Phương pháp điều trị từ bác sĩ: Bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám để phân độ bệnh và đưa ra phác đồ điều trị triệu chứng phù hợp cho trẻ. Thuốc hạ sốt Paracetamol và các dung dịch rơ miệng làm dịu vết loét sẽ được chỉ định để giúp bé giảm bớt đau đớn. Trường hợp trẻ có dấu hiệu chuyển độ nặng, bác sĩ sẽ yêu cầu nhập viện ngay để theo dõi và can thiệp y tế kịp thời.

- Cách chăm sóc trẻ bị bệnh tại nhà:

• Cho trẻ ăn thức ăn mềm, nguội, lỏng và tránh các món có vị chua hay mặn để không làm đau vết loét miệng.
• Cách ly trẻ tại nhà và không cho dùng chung đồ chơi, chén bát với các trẻ khác nhằm tránh lây lan.
• Rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng cho cả trẻ và người chăm sóc trước khi ăn cũng như sau khi vệ sinh.

3.9 Viêm da dị ứng

Viêm da dị ứng (hay chàm thể tạng) là tình trạng niêm mạc da của trẻ bị bùng phát phản ứng viêm khi gặp thời tiết giao mùa thất thường. Sự thay đổi độ ẩm và nhiệt độ không khí đột ngột dễ làm mất đi độ ẩm tự nhiên, suy giảm hàng rào bảo vệ da của bé. Bệnh tuy không nguy hiểm đến tính mạng nhưng gây ra nhiều cảm giác ngứa ngáy, bứt rứt dai dẳng cho trẻ.

- Triệu chứng bệnh:

• Da khô ráp, sần sùi, xuất hiện các mảng hồng ban hoặc mụn nước nhỏ ở má, cằm và các nếp gấp.
• Trẻ cảm thấy ngứa ngáy dữ dội, hay dùng tay gãi khiến vùng da bị tổn thương rỉ dịch.
• Vùng da dị ứng có thể bị dày lên, bong tróc vảy và dễ bị dính khuẩn khi gãi trầy xước.

- Phương pháp điều trị từ bác sĩ: Bác sĩ thường chỉ định các loại kem dưỡng ẩm chuyên biệt kết hợp với kem bôi chứa corticoid nồng độ nhẹ trong các đợt bùng phát cấp tính. Các loại thuốc kháng histamin đường uống cũng có thể được kê đơn nhằm giúp giảm cảm giác ngứa ngáy cho trẻ. Cha mẹ cần tuân thủ đúng liều lượng và thời gian bôi thuốc theo đúng hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa. 

- Cách chăm sóc trẻ bị bệnh tại nhà:

• Thoa kem dưỡng ẩm dịu nhẹ cho trẻ thường xuyên, đặc biệt là ngay sau khi tắm xong.
• Tắm cho trẻ bằng nước ấm vừa phải, sử dụng các loại sữa tắm dịu nhẹ không chứa xà phòng hay hương liệu.
• Mặc cho bé quần áo rộng rãi, chất liệu cotton mềm mại và thường xuyên cắt ngắn móng tay cho con.

3.10 Bệnh sởi

Trong nhóm các bệnh thường gặp ở trẻ khi giao mùa, sởi là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm do virus lây lan nhanh qua đường hô hấp. Sự thay đổi thời tiết thất thường chính là môi trường thuận lợi để virus sởi bùng phát, đặc biệt đe dọa những trẻ chưa có kháng thể từ vắc xin. Việc phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách đóng vai trò rất quan trọng nhằm giúp trẻ tránh khỏi các biến chứng nguy hiểm như viêm phổi hay viêm não.

- Triệu chứng bệnh:

• Sốt cao liên tục, ho hắng dồn dập, chảy nước mũi và mắt đỏ, chảy nhiều ghèn.
• Xuất hiện các hạt nhỏ màu trắng (hạt Koplik) ở mặt trong niêm mạc má của trẻ.
• Phát ban hạt màu hồng mịn theo thứ tự từ sau tai, lan ra mặt, cổ, ngực rồi xuống toàn thân.

- Phương pháp điều trị từ bác sĩ: Việc điều trị bệnh sởi chủ yếu là tập trung giảm nhẹ triệu chứng, nâng cao thể trạng và bổ sung Vitamin A liều cao theo phác đồ y tế. Bác sĩ sẽ theo dõi sát sao để phát hiện sớm các dấu hiệu biến chứng bội nhiễm ở tai, phổi hoặc hệ thần kinh. Thuốc kháng sinh chỉ được sử dụng khi bác sĩ xác định trẻ có tình trạng nhiễm khuẩn kèm theo. 

- Cách chăm sóc trẻ bị bệnh tại nhà

• Cách ly trẻ tại phòng riêng thoáng mát, ấm áp, tránh gió lùa và hạn chế tiếp xúc với nhiều người.
• Nhỏ mắt, nhỏ mũi hàng ngày cho bé bằng nước muối sinh lý để giữ vệ sinh niêm mạc.
• Bổ sung đầy đủ dinh dưỡng với các món ăn lỏng, dễ tiêu và cho trẻ uống nhiều nước hoặc nước trái cây.

3.11 Hen suyễn

Hen suyễn (hay hen phế quản) là một bệnh lý mạn tính của đường hô hấp làm cho phế quản bị sưng viêm, co thắt và tăng tiết dịch nhầy. Thời điểm giao mùa với sự biến động về nhiệt độ, độ ẩm cùng sự gia tăng của các yếu tố kích ứng cơn hen cấp tính ở trẻ. Nếu được phát hiện và theo dõi sức khỏe đúng cách, trẻ mắc hen suyễn vẫn có thể vui chơi và phát triển bình thường.

- Triệu chứng bệnh:

• Ho kéo dài, đặc biệt ho nhiều về đêm, rạng sáng hoặc khi trẻ vận động mạnh.
• Thở khò khè, có tiếng rít rõ rệt khi trẻ hít vào hoặc thở ra.
• Trẻ cảm thấy tức ngực, khó thở, thở gấp gáp và phập phồng cánh mũi.

- Phương pháp điều trị từ bác sĩ: Bác sĩ sẽ lập kế hoạch điều trị lâu dài bao gồm các loại thuốc xịt cắt cơn khi có biểu hiện cấp tính và thuốc xịt dự phòng hàng ngày. Việc hướng dẫn cha mẹ sử dụng buồng đệm xịt thuốc đúng kỹ thuật đóng vai trò rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả điều trị. Phụ huynh cần đưa trẻ đi tái khám định kỳ để bác sĩ đánh giá và điều chỉnh liều lượng thuốc phù hợp. 

- Cách chăm sóc trẻ bị bệnh tại nhà:

• Giữ môi trường sống xung quanh trẻ luôn sạch sẽ, tránh khói thuốc lá, bụi bẩn và lông thú cưng.
• Giữ ấm vùng cổ, ngực và bàn chân cho bé khi thời tiết chuyển lạnh hoặc khi sử dụng điều hòa.
• Luôn mang theo thuốc xịt cắt cơn bên mình để sẵn sàng xử trí khi trẻ lên cơn hen đột ngột.

3.12 Nhiễm trùng đường hô hấp

Nhiễm trùng đường hô hấp là một trong các bệnh thường gặp ở trẻ khi giao mùa do vi khuẩn và virus bùng phát mạnh mẽ. Khí hậu biến động đột ngột dễ làm hàng rào niêm mạc hô hấp của con bị tổn thương, tạo cơ hội cho mầm bệnh tấn công cả đường hô hấp trên lẫn hô hấp dưới.

- Triệu chứng bệnh:

• Sốt nhẹ hoặc sốt cao, kèm theo tình trạng mệt mỏi, quấy khóc và biếng ăn.
• Ho khan, ho có đờm, đau rát họng, chảy nước mũi hoặc ngạt mũi khiến bé khó thở.
• Trẻ có thể kèm theo biểu hiện nôn trớ, quấy khóc đêm hoặc đau tai nhẹ.

- Phương pháp điều trị từ bác sĩ: Bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám nhằm chẩn đoán chính xác vị trí nhiễm trùng cũng như tác nhân gây bệnh để chỉ định thuốc phù hợp. Các loại thuốc hạ sốt, giảm ho và siro làm dịu vòm họng sẽ được sử dụng để giảm bớt cảm giác khó chịu cho bé. Bác sĩ chỉ kê đơn kháng sinh trong trường hợp xác định có tình trạng nhiễm khuẩn hô hấp. 

- Cách chăm sóc trẻ bị bệnh tại nhà:

• Nhỏ mũi và làm sạch dịch nhầy mũi cho trẻ hàng ngày bằng nước muối sinh lý.
• Cho trẻ ăn các món ăn lỏng, ấm, chia nhỏ bữa ăn và tăng cường bổ sung nước hoặc nước trái cây.
• Giữ không gian sống của trẻ luôn thông thoáng, sạch sẽ và duy trì độ ẩm phòng thích hợp.

3.13 Bệnh quai bị

Quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus quai bị (Mumps virus) gây ra và lây lan nhanh qua đường hô hấp bởi các giọt bắn. Bệnh thường bùng phát vào các thời điểm chuyển mùa đông - xuân và hay gặp ở đối tượng trẻ em. Mặc dù bệnh lành tính, cha mẹ vẫn cần theo dõi sát sao vì quai bị có thể gây ra một số biến chứng phức tạp.

- Triệu chứng bệnh:

• Trẻ bị sốt nhẹ đến sốt vừa, kèm cảm giác mệt mỏi, đau đầu và chán ăn.
• Sưng tấy và đau rát ở vùng tuyến mang tai (một hoặc cả hai bên dưới tai và hàm).
• Trẻ cảm thấy đau khi há miệng rộng, khi nuốt nước ngọt hoặc khi ăn đồ chua.

- Phương pháp điều trị từ bác sĩ: Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh quai bị, do đó việc điều trị chủ yếu tập trung vào giảm nhẹ các triệu chứng. Bác sĩ sẽ kê các loại thuốc hạ sốt, giảm đau an toàn và hướng dẫn cách theo dõi biến chứng cho trẻ. Cha mẹ cần tuân thủ đúng các chỉ định y tế và cho bé tái khám ngay nếu có dấu hiệu bất thường. 

- Cách chăm sóc trẻ bị bệnh tại nhà:

• Cho trẻ nghỉ ngơi tại nhà, hạn chế các hoạt động thể chất mạnh để giảm nguy cơ biến chứng.
• Mẹ cho trẻ ăn các thức ăn mềm, lỏng, nhẹ nhàng và tránh các loại thực phẩm có vị chua hoặc cứng.
• Chườm ấm hoặc chườm lạnh dịu nhẹ lên vùng má sưng để giúp bé giảm bớt cảm giác đau đớn.

3.14 Sốt phát ban

Sốt phát ban nằm trong nhóm các bệnh thường gặp ở trẻ khi giao mùa, phổ biến ở độ tuổi dưới 3 do virus Human Herpes 6 hoặc 7 gây ra. Bệnh đặc trưng bởi những cơn sốt cao liên tục kéo dài vài ngày, sau đó thân nhiệt hạ dần và các nốt ban đỏ bắt đầu nổi rải rác khắp cơ thể. Hầu hết các trường hợp sốt phát ban đều khá lành tính, trẻ sẽ hồi phục sức khỏe sau khi nốt ban lặn mất.

- Triệu chứng bệnh:

• Sốt cao đột ngột từ 38.5 đến 39.5 độ C kéo dài liên tục từ 3 đến 5 ngày.
• Khi sốt bắt đầu giảm, các nốt phát ban đỏ mịn xuất hiện ở ngực, bụng rồi lan ra cổ và tay chân.
• Trẻ có thể kèm theo sưng nhẹ nướu, chán ăn, đi ngoài phân lỏng hoặc quấy khóc do mệt.

- Phương pháp điều trị từ bác sĩ: Bác sĩ sẽ hướng dẫn cha mẹ cách hạ sốt an toàn cho trẻ bằng thuốc Paracetamol theo đúng liều lượng cân nặng. Việc bù nước và điện giải cùng các biện pháp nâng cao thể trạng sẽ được ưu tiên hàng đầu. Bệnh do virus gây ra nên bác sĩ sẽ không chỉ định dùng thuốc kháng sinh trừ khi có bội nhiễm. 

- Cách chăm sóc trẻ bị bệnh tại nhà:

• Bù nước liên tục cho trẻ bằng dung dịch Oresol, nước lọc, nước trái cây hoặc sữa.
• Mặc cho trẻ các bộ quần áo mỏng nhẹ, thoáng mát và lau người bằng nước ấm khi trẻ sốt.
• Cho trẻ ăn các món ăn giàu dinh dưỡng, chia thành nhiều bữa nhỏ để trẻ dễ hấp thu.

3.15 Bệnh tiêu chảy

Bệnh tiêu chảy là tình trạng trẻ đi ngoài phân lỏng hoặc nhiều nước từ 3 lần trở lên trong một ngày. Thời tiết giao mùa bùng phát nhiều vi khuẩn và virus (đặc biệt là Rotavirus), kết hợp với việc thức ăn dễ bị hư hỏng là nguyên nhân hàng đầu gây ra bệnh. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, tiêu chảy sẽ khiến trẻ mất nước, mất điện giải nghiêm trọng và suy kiệt sức khỏe.

- Triệu chứng bệnh:

• Đi ngoài phân lỏng, nhiều nước, có thể lẫn dịch nhầy hoặc bọt khí.
• Trẻ bị đau bụng, nôn ói, sốt nhẹ hoặc sốt cao.
• Biểu hiện mất nước: Môi khô, mắt lõm, khát nước cuống quýt, khóc không có nước mắt, cơ thể mệt lả.

- Phương pháp điều trị từ bác sĩ: Bác sĩ sẽ tập trung chỉ định đánh giá mức độ mất nước để áp dụng phác đồ bù nước và điện giải bằng dung dịch Oresol phù hợp. Bổ sung kẽm cũng sẽ được kê đơn nhằm hỗ trợ phục hồi niêm mạc ruột và giảm thời gian đợt tiêu chảy. Trường hợp trẻ bị tiêu chảy do nhiễm khuẩn hoặc có dấu hiệu mất nước nặng, bác sĩ sẽ chỉ định truyền dịch và dùng thuốc điều trị chuyên biệt. 

- Cách chăm sóc trẻ bị bệnh tại nhà:

• Cho trẻ uống bù nước Oresol đúng liều lượng và pha đúng tỷ lệ theo hướng dẫn trên bao bì.
• Tiếp tục cho trẻ ăn các món ăn lỏng, dễ tiêu, chia nhỏ bữa ăn và không bắt trẻ kiêng khem quá mức.
• Rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng trước khi chế biến thức ăn và sau mỗi lần thay tã, vệ sinh cho bé.

3.16 Nhiễm siêu vi

Nhiễm siêu vi (hay sốt siêu vi) là thuật ngữ chỉ tình trạng sốt do các loại virus khác nhau gây ra khi thời tiết giao mùa thất thường. Bệnh lây lan rất nhanh trong cộng đồng qua đường hô hấp hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết của người bệnh. Hầu hết các trường hợp nhiễm siêu vi ở trẻ sẽ diễn tiến trong khoảng 5 - 7 ngày rồi tự khỏi nếu trẻ có sức đề kháng tốt.

- Triệu chứng bệnh:

• Sốt cao đột ngột từ 38.5 đến 40 độ C, sốt thường xuất hiện theo từng cơn.
• Đau mỏi toàn thân, đau đầu, quấy khóc, lừ đừ và biếng ăn.
• Kèm theo các dấu hiệu nhẹ như ho, chảy nước mũi, đỏ mắt hoặc rối loạn tiêu hóa.

- Phương pháp điều trị từ bác sĩ: Việc điều trị nhiễm siêu vi chủ yếu là điều trị hỗ trợ và giảm triệu chứng vì thuốc kháng sinh không có tác dụng với virus. Bác sĩ sẽ chỉ định dùng thuốc hạ sốt an toàn phù hợp với cân nặng khi trẻ sốt cao. Phụ huynh sẽ được hướng dẫn các dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ tái khám khẩn cấp để đề phòng biến chứng. 

- Cách chăm sóc trẻ bị bệnh tại nhà:

• Cho trẻ uống thuốc hạ sốt Paracetamol đúng liều lượng khi thân nhiệt trên 38.5 độ C.
• Cho trẻ nghỉ ngơi trong phòng yên tĩnh, thoáng mát và mặc quần áo mỏng nhẹ, thấm hút mồ hôi.
• Bổ sung đầy đủ nước, cữ bú, sữa và các loại nước trái cây giàu vitamin C để tăng cường thể trạng cho bé.

3.17 Viêm màng não ở trẻ em

Viêm màng não là tình trạng nhiễm trùng ở lớp màng bao bọc xung quanh não và tủy sống, thường do vi khuẩn hoặc virus gây ra. Thời tiết chuyển mùa với sự biến đổi thất thường làm hệ miễn dịch suy yếu là điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh xâm nhập vào hệ thần kinh của trẻ. Đây là căn bệnh vô cùng nguy hiểm đòi hỏi cha mẹ phải cực kỳ cảnh giác để đưa con đi cấp cứu kịp thời. 

- Triệu chứng bệnh:

• Sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, nôn trớ vọt không liên quan đến bữa ăn.
• Cổ cứng, thóp phồng (ở trẻ nhỏ còn thóp), nhạy cảm với ánh sáng.
• Trẻ lơ mơ, li bì, khó đánh thức, co giật hoặc có các biểu hiện rối loạn ý thức.

- Phương pháp điều trị từ bác sĩ: Viêm màng não là trường hợp cấp cứu y khoa bắt buộc trẻ phải nhập viện để được chẩn đoán và điều trị tích cực. Bác sĩ sẽ tiến hành chọc dò tủy sống xác định nguyên nhân để dùng kháng sinh liều cao (nếu do vi khuẩn) hoặc thuốc điều trị phù hợp. Mọi diễn tiến sức khỏe của trẻ sẽ được theo dõi nghiêm ngặt trong phòng hồi sức chuyên khoa. 

- Cách chăm sóc trẻ bị bệnh tại nhà:

• Sau khi xuất viện, cha mẹ cần chăm sóc, theo dõi tiến trình phục hồi và tái khám đúng hẹn theo chỉ định bác sĩ.
• Chủ động phòng ngừa cho trẻ bằng cách tiêm chủng đầy đủ các loại vắc xin phòng bệnh viêm màng não.
• Giữ gìn vệ sinh môi trường sống, nhà cửa luôn sạch sẽ và rèn luyện thói quen rửa tay thường xuyên cho bé.

4. Cách phòng ngừa các bệnh thường gặp ở trẻ khi giao mùa

Chủ động phòng bệnh là giải pháp tối ưu giúp củng cố hệ miễn dịch tự nhiên và bảo vệ trẻ trước sự tấn công của các loại vi khuẩn, virus vào thời điểm giao mùa. Mẹ nên phối hợp đồng bộ các biện pháp chăm sóc khoa học dưới đây là giúp con luôn khỏe mạnh và duy trì thể trạng khỏe:

4.1 Xây dựng chế độ ăn uống đủ dinh dưỡng, khoa học

Chế độ ăn uống cân đối đóng vai trò cốt lõi trong việc củng cố hệ miễn dịch tự nhiên giúp cơ thể trẻ chống lại mầm bệnh. Mẹ nên xây dựng thực đơn đa dạng, kết hợp hài hòa giữa 4 nhóm dưỡng chất thiết yếu bao gồm chất bột đường, chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất. Việc bổ sung các loại rau xanh cùng trái cây giàu Vitamin C sẽ hỗ trợ tăng cường hàng rào bảo vệ cơ thể trẻ hiệu quả hơn.

>> Xem thêm: Tổng hợp 10 thực phẩm giàu vitamin C cho trẻ mẹ nên biết

4.2 Tạo thói quen vệ sinh cá nhân tốt

Duy trì thói quen vệ sinh cá nhân sạch sẽ giúp loại bỏ hiệu quả các tác nhân gây bệnh bám trên bề mặt cơ thể bé. Cha mẹ nên hướng dẫn trẻ rửa tay sạch bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và khi từ ngoài về nhà. Ngoài ra, việc súc miệng và nhỏ mắt, nhỏ mũi cho trẻ bằng nước muối sinh lý mỗi ngày cũng hỗ trợ làm sạch niêm mạc hô hấp tối ưu. 

4.3 Giữ môi trường sống trong lành và an toàn

Nhằm hạn chế nguy cơ mắc các bệnh thường gặp ở trẻ khi giao mùa, việc duy trì không gian sống thông thoáng và sạch sẽ đóng vai trò vô cùng quan trọng. Phụ huynh nên chú ý thường xuyên lau dọn nhà cửa, giặt giặt chăn ga gối đệm và mở cửa đón ánh nắng mặt trời tự nhiên để tiêu diệt vi khuẩn, virus. Đặc biệt, cha mẹ cần tránh để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá, bụi bẩn hay môi trường có nhiều hóa chất độc hại gây kích ứng đường hô hấp.

4.4 Cho trẻ vận động thường xuyên

Việc vận động thường xuyên đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố sức đề kháng, giúp phòng ngừa các bệnh thường gặp ở trẻ em khi giao mùa. Phụ huynh nên tạo điều kiện cho trẻ vui chơi ngoài trời hoặc tập luyện các bài tập phù hợp với lứa tuổi khi thời tiết dễ chịu. Hoạt động thể chất đều đặn không chỉ giúp cơ thể bé thêm dẻo dai mà còn kích thích hệ miễn dịch phát triển vững vàng hơn.

4.5 Cho con ngủ đủ giấc để tăng sức đề kháng, phòng chống bệnh tật

Giấc ngủ chất lượng đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phục hồi năng lượng và phát triển hệ miễn dịch của bé. Trẻ được ngủ đủ giấc và đúng giờ sẽ giúp cơ thể sản sinh đầy đủ các tế bào miễn dịch cần thiết để chống lại bệnh tật. Cha mẹ nên tạo không gian phòng ngủ yên tĩnh, độ ẩm vừa phải để giúp con dễ dàng đi vào giấc ngủ sâu.

4.6 Hạn chế tiếp xúc với nguồn gây bệnh

Để chủ động bảo vệ con trước các bệnh thường gặp ở trẻ khi giao mùa, hạn chế tối đa nguy cơ tiếp xúc với nguồn lây nhiễm là ưu tiên hàng đầu. Mẹ nên tránh đưa bé đến những nơi tập trung quá đông người hoặc những khu vực đang bùng phát dịch bệnh truyền nhiễm. Trong trường hợp bắt buộc phải ra ngoài, cha mẹ hãy chú ý cho trẻ đeo khẩu trang phù hợp và giữ khoảng cách an toàn với những người đang có triệu chứng ốm.

4.7 Bổ sung sữa êm bụng có đạm mềm nhỏ tự nhiên

Chế độ dinh dưỡng hàng ngày của trẻ nên ưu tiên các nguồn sữa chứa dưỡng chất tốt cho hệ tiêu hóa, củng cố sức đề kháng tự nhiên. Việc chăm sóc dinh dưỡng khoa học giúp trẻ nâng cao đề kháng đường ruột hiệu quả, vì có đến 70% tế bào miễn dịch của cơ thể nằm tại ruột. Khi bị sốt hoặc mệt mỏi lúc giao mùa, đường ruột của trẻ trở nên nhạy cảm hơn, do đó phụ huynh nên ưu tiên các dòng sữa công thức êm bụng, dễ tiêu hóa và bổ sung thành phần hỗ trợ miễn dịch đường ruột.

Sữa êm bụng Friso Pro giúp bé tiêu hóa dễ dàng và hấp thu tốt dưỡng chất Sữa công thức trẻ em Friso Pro là thương hiệu sữa đến từ Hà Lan, thuộc Tập đoàn FrieslandCampina với hơn 150 năm kinh nghiệm trong ngành sữa. Nhờ quy trình sản xuất khép kín từ đồng cỏ đến ly sữa được kiểm soát nghiêm ngặt, sữa Friso Pro mang đến nguồn dinh dưỡng chất lượng, an toàn và hỗ trợ trẻ có hệ tiêu hóa êm dịu. Điểm nổi bật của sữa cho bé Friso Pro nằm ở công nghệ xử lý nhiệt một lần LockNutri®, giúp bảo toàn hơn 90% đạm sữa có cấu trúc tự nhiên, tạo nên đạm mềm nhỏ hỗ trợ trẻ tiêu hóa và hấp thu dưỡng chất hiệu quả. Bên cạnh đó, công thức còn bổ sung chất béo sữa tự nhiên - Milk Lipid Complex (MLC) với cấu trúc dễ hấp thu, góp phần giúp trẻ đi ngoài dễ dàng. Không chỉ vậy, Milk Lipid Complex khi kết hợp cùng HMO, GOS và lợi khuẩn Probiotics còn hỗ trợ trẻ tiêu hóa tốt, hấp thu các dưỡng chất hiệu quả. Sự kết hợp này còn hỗ trợ xây dựng 3 “tầng” đề kháng đường ruột, bảo vệ hệ tiêu hóa non nớt của trẻ trước các tác nhân gây hại. Qua đó, bộ dưỡng chất hỗ trợ giải quyết 3 vấn đề tiêu hóa bao gồm chướng bụng, táo bón, tiêu chảy (*) nhờ vào: Tạo lớp khiên bảo vệ, ngăn chặn vi khuẩn có hại xâm nhập vào đường ruột. (1) Nuôi dưỡng và cân bằng hệ vi sinh đường ruột, tạo môi trường ức chế hại khuẩn. (2) Kích thích sản sinh tế bào miễn dịch, tăng kháng thể tự nhiên, giúp trẻ giảm nguy cơ nhiễm trùng đường ruột. (3)  Ngoài ra, sữa êm bụng Friso Pro ứng dụng công nghệ TrackEasy, giúp mẹ dễ dàng truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Chỉ cần quét mã QR dưới đáy lon, mẹ có thể kiểm tra hành trình của sản phẩm từ khâu thu hoạch sữa tại nông trại, vận chuyển, đóng gói đến khi nhập khẩu vào Việt Nam. Sữa cho bé Friso Pro được nhập khẩu 100% từ Hà Lan, với thông tin sản phẩm được minh bạch qua từng khâu, giúp mẹ an tâm hơn khi lựa chọn dinh dưỡng cho bé.

4.8 Khám sức khỏe định kỳ

Khám sức khỏe định kỳ giúp cha mẹ chủ động theo dõi toàn diện sự phát triển thể chất cũng như tình trạng miễn dịch của trẻ. Qua một lần khám bệnh, các bác sĩ sẽ đưa ra những tư vấn dinh dưỡng hợp lý và phù hợp với từng giai đoạn tăng trưởng của con. Đồng thời, đây cũng là dịp để rà soát và tiêm phòng đầy đủ các mũi vắc - xin cần thiết nhằm bảo vệ bé khỏi các bệnh thường gặp khi giao mùa.

Việc chủ động tìm hiểu các bệnh thường gặp ở trẻ khi giao mùa cùng phương pháp phòng ngừa khoa học sẽ giúp cha mẹ tự tin hơn trên hành trình bảo vệ sức khỏe cho con yêu. Hy vọng những thông tin chi tiết trong bài viết trên sẽ mang đến cho phụ huynh nhiều kinh nghiệm hữu ích, từ đó dễ dàng xây dựng chế độ chăm sóc và dinh dưỡng giúp bé luôn khỏe mạnh trong mọi thời điểm.

Nguồn tham khảo:
(1) HMO (2’FL): Giúp hạn chế sự xâm nhập của vi khuẩn có hại (Lewis và cộng sự, 2015); (Reverri và cộng sự, 2018).
(2) GOS & HMO (2’FL) : Giúp nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh và hàng rào thành ruột (Ben và cộng sự 2008), (Lindner và cộng sự, 2023).
(3) Prebiotics and Probiotics: Giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng (Sazawal và cộng sự, 2010).
* BMC Pediatrics. A cross-sectional study on stool- and gastrointestinal-related outcomes of Mexican infants consuming different formulae. (Tim T. Lambers và cộng sự, 2023)

Tham khảo thêm sản phẩm