Hệ vi sinh đường ruột là gì và vai trò với sức khỏe của trẻ

1. Tìm hiểu hệ vi sinh đường ruột là gì?

Hệ vi sinh là các vi khuẩn, nấm, ký sinh trùng và nhiều vi sinh vật khác cùng cộng sinh bên trong đường ruột. Tổng lượng vi khuẩn trong đường tiêu hóa ước tính khoảng 500-1000 loài vi sinh vật và 1014 tế bào. (1), (2)

>> Tìm hiểu: Lợi khuẩn đường ruột là gì? Lợi ích và cách bổ sung cho bé

2. Sự phân bố hệ vi sinh ở đường tiêu hóa

Hệ vi sinh đường tiêu hóa được phân bố ở miệng, dạ dày và ruột. Trong đó: 

• Vi sinh vật ở miệng: Một số loại vi sinh thường tập trung ở miệng như liên cầu (S. sanguis, S. salivarius, S. mitis, S. Mutans), tụ cầu (S. Epidermidis), song cầu gram âm (Moraxella catarrhalis, Neisseria), Lactobacillus…
• Vi sinh vật trong dạ dày: Các loại vi khuẩn có thể tồn tại trong dạ dày bao gồm vi khuẩn lao, vi khuẩn H. pylori…
• Vi sinh vật ở ruột: Một số vi khuẩn thường tập trung ở ruột non như Lactobacillus, Enterococcus, Candida albicans. Ở đại tràng thường có các vi khuẩn kỵ khí gồm Bacteroides, Lactobacillus, Clostridium, Peptococcus…

3. Hệ vi sinh đường ruột được hình thành như thế nào? 

Theo Viện Dinh dưỡng, sự hình thành hệ vi sinh vật đường ruột của trẻ bắt đầu ngay từ khi mới sinh và trải qua 2 giai đoạn quan trọng. Giai đoạn đầu diễn ra sau sinh, đặc biệt trong thời kỳ bú mẹ, khi đường ruột của con chủ yếu được “lấp đầy” bởi các lợi khuẩn như Bifidobacterium. Giai đoạn thứ 2 xảy ra khi con bắt đầu ăn dặm. Lúc này, hệ vi sinh của trẻ trở nên đa dạng và phức tạp hơn, dần giống với người lớn, với sự xuất hiện nhiều hơn của các nhóm vi khuẩn như Bacteroidetes và Firmicutes.

Những thay đổi này tiếp tục diễn ra cho đến khoảng 3 tuổi. Sau đó, hệ vi sinh đường ruột của trẻ dần ổn định, với các nhóm vi khuẩn chính như Bacteroides, Prevotella và Firmicutes cùng tồn tại cân bằng, hỗ trợ tốt cho sức khỏe của con. (2)

4. Có bao nhiêu nhóm vi sinh vật tồn tại trong đường ruột? 

Có 2 nhóm vi sinh vật chính nằm trong hệ vi sinh đường ruột, bao gồm vi khuẩn có lợi và vi khuẩn có hại (2): 

• Vi khuẩn có lợi: Lợi khuẩn chiếm khoảng 85% hệ vi sinh đường ruột. Các loại vi khuẩn có lợi như Lactobacilli, Bacillus clausii, Bifidobacteria,... hỗ trợ tiêu hóa dễ dàng, ngăn ngừa nhiễm trùng, tăng sức đề kháng và hạn chế các vấn đề dị ứng ở trẻ.
• Vi khuẩn có hại: Hại khuẩn chiếm 15%  hệ vi sinh đường ruột. Các loại vi khuẩn có hại gồm Shigella, Salmonella typhi, E.coli,... có thể gây các bệnh lý tiêu hóa như tiêu chảy, thương hàn, viêm ruột, viêm đại tràng...

5. Vai trò của hệ vi sinh đường ruột với sức khỏe của trẻ là gì

Hệ vi sinh ở đường ruột giúp tăng cường chức năng và bảo vệ hệ tiêu hóa, đồng thời hỗ trợ nâng cao đề kháng, ngăn ngừa nhiễm khuẩn, duy trì chức năng não bộ. Chi tiết từng vai trò như sau:

5.1. Tăng cường chức năng tiêu hóa

Vi khuẩn trong đường ruột phân giải chất xơ, tạo ra axit béo chuỗi ngắn và chuyển xuống cho các tế bào ruột già tiếp tục tiêu hóa. Trong quá trình tạo ra axit béo chuỗi ngắn cũng giúp kích thích nhu động ruột, nhờ đó mà trẻ tiêu hóa dễ dàng hơn, hạn chế táo bón, chướng bụng,...

>> Đọc thêm: 

• Cách nhận biết và xử lí khi bé bị chướng bụng.
• Táo bón ở trẻ em gây ra hậu quả gì.

5.2. Xây dựng hàng rào bảo vệ hệ tiêu hóa

Các lợi khuẩn trong hệ tiêu hóa, đặc biệt là Vi khuẩn Lactobacillus và Bifidobacteria giữ nhiệm vụ ngăn cản vi khuẩn có hại hình thành và phát triển trong ruột. Đồng thời, hai chủng lợi khuẩn này còn kích thích sản sinh kháng thể IgA. Kháng thể này như một “lá chắn” bảo vệ đường ruột khỏi các tác nhân gây bệnh, kháng nguyên và độc tố từ vi khuẩn.

5.3. Nâng cao sức đề kháng

Vì 70% cơ quan miễn dịch nằm ở đường ruột nên hệ vi sinh cân bằng sẽ là nền tảng đề kháng tự nhiên cho cơ thể. Theo đó, để hạn chế sự phát triển của hại khuẩn và giữ tỷ lệ chuẩn 85:15%, lợi khuẩn sẽ sản xuất axit ức chế hại khuẩn và cạnh tranh nguồn dinh dưỡng, “không gian sống” để chúng không thể phát triển và gây bệnh.

>> Giải đáp: Có nên cho trẻ uống tăng sức đề kháng hay không?

5.4. Ngăn ngừa nhiễm khuẩn

Bởi vì hệ vi sinh đường ruột giúp tăng cường đề kháng nên có thể hạn chế các hại khuẩn bên ngoài môi trường xâm nhập vào cơ thể trẻ. Từ đó ngăn ngừa nhiễm khuẩn đường ruột cũng như các bệnh lý khác ở trẻ.

5.5. Duy trì chức năng não bộ

Lợi khuẩn có những tác động nhất định đến hệ thần kinh trung ương, đồng thời kiểm soát các rối loạn thần kinh như trầm cảm, tự kỷ,... giúp duy trì chức năng não bộ bình thường ở trẻ.

6. Mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột ảnh hưởng thế nào đến trẻ?

Mất cân bằng hệ vi sinh là tình trạng số lượng hại khuẩn tăng lên nhiều hơn so với bình thường, lấn át các vi khuẩn có lợi. Dưới đây là các dấu hiệu, nguyên nhân và tác hại khi hệ vi sinh của trẻ không ổn định:

6.1. Dấu hiệu mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột ở trẻ là gì?

Khi hệ vi sinh ở đường ruột bị mất cân bằng, trẻ sẽ có các dấu hiệu như:

• Thường xuyên gặp các vấn đề về tiêu hóa như táo bón, tiêu chảy, chướng bụng,...
• Trẻ ngủ hay giật mình, ngủ không sâu giấc.
• Dị ứng da, phát ban.
• Mệt mỏi, quấy khóc.
• Tăng hoặc giảm cân bất thường.

6.2. Nguyên nhân khiến hệ vi sinh đường ruột mất cân bằng

Hệ vi sinh đường ruột của trẻ có thể bị mất cân bằng do chế độ dinh dưỡng không phù hợp, dùng kháng sinh hoặc bị nhiễm trùng. Ngoài ra, còn có thể liên quan đến một số bệnh lý về đường tiêu hóa. Những yếu tố này khiến số lượng lợi khuẩn giảm đi và hại khuẩn phát triển mạnh, từ đó dẫn đến rối loạn tiêu hóa và gây suy giảm hệ miễn dịch.

Các nguyên nhân phổ biến khiến hệ vi sinh đường ruột trẻ mất cân bằng: 

• Chế độ dinh dưỡng: Sự cân bằng của hệ vi sinh đường ruột ở trẻ nhỏ chịu ảnh hưởng lớn từ chế độ dinh dưỡng. Mẹ ăn uống không khoa học khi nuôi con bằng sữa hoặc trẻ uống sữa công thức khó tiêu, dễ dẫn đến các rối loạn tiêu hóa làm cho hệ vi sinh dễ mất cân bằng.

• Dùng kháng sinh, hoặc bị nhiễm trùng: Việc dùng thuốc kháng sinh điều trị bệnh lý có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, dẫn đến tiêu chảy ở trẻ nhỏ. Nguyên nhân là do những loại thuốc này không chỉ tiêu diệt các vi khuẩn gây bệnh mà còn làm giảm số lượng lợi khuẩn. Ngoài ra, khi trẻ bị nhiễm trùng, nhiễm khuẩn, các hại khuẩn trong đường ruột cũng tăng lên, khiến hệ vi sinh tại đây bị mất cân bằng.
• Một số bệnh lý: Trẻ mắc các bệnh lý về đường tiêu hóa, chẳng hạn như viêm ruột, hội chứng ruột kích thích,... thường cần điều trị bằng thuốc kháng sinh. Từ đó khiến hệ vi sinh ruột của con dễ bị mất cân bằng.
• Quá trình sinh nở: Theo nhiều nghiên cứu, hệ vi sinh đường ruột ở trẻ sinh mổ dễ mất cân bằng hơn trẻ sinh thường. Vì trong quá trình ra đời tự nhiên, trẻ được nhận lợi khuẩn từ âm đạo và đường ruột của mẹ. Trong khi đó, khi trẻ sinh mổ không trải qua giai đoạn tiếp xúc này nên hệ vi sinh dễ mất cân bằng hơn.

>> Dành cho mẹ:

• Trẻ uống kháng sinh bị tiêu chảy mẹ nên làm gì?
• Tìm hiểu men tiêu hóa uống trước hay sau khi ăn?

6.3. Tác hại khi trẻ bị mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột

Khi bị mất cân bằng hệ vi sinh ở đường ruột, trẻ sẽ có các triệu chứng như tiêu chảy, táo bón, nôn trớ, đau bụng, chán ăn. Tình trạng này không chỉ khiến con mệt mỏi, khó chịu, thường xuyên quấy khóc mà còn làm giảm khả năng hấp thụ dinh dưỡng. Từ đó cản trở sự phát triển toàn diện của trẻ.

Ngoài ra, hệ vi sinh đường ruột mất cân bằng lâu dài có thể gây ra:

• Các bệnh lý tiêu hóa: Hội chứng ruột kích thích, kém hấp thu dưỡng chất, viêm dạ dày, viêm loét đại tràng,...
• Dị ứng: Dị ứng đường hô hấp, dị ứng da, dị ứng thực phẩm.
• Hội chứng chuyển hóa và béo phì: Cơ thể bị rối loạn chuyển hóa và tăng nguy cơ béo phì, thừa cân ở trẻ.
• Rối loạn tâm lý: Vi khuẩn sản sinh ra serotonin có liên quan đến các vấn đề tâm lý như rối loạn lo âu, trầm cảm,...

Tóm lại, sự cân bằng giữa lợi khuẩn và hại khuẩn là yếu tố quyết định sức khỏe đường ruột của trẻ có khỏe mạnh hay không. Một hệ vi sinh cân bằng sẽ giúp trẻ tiêu hóa tốt, đồng thời còn góp phần tăng sức đề kháng tự nhiên và giảm nguy cơ mắc bệnh. Bởi có đến 70% tế bào miễn dịch của cơ thể nằm tại đường ruột.

>> Có thể bạn quan tâm: Trẻ sơ sinh bị sôi bụng đi ngoài vì sao và cách khắc phục

7. Làm thế nào để hệ vi sinh đường ruột cân bằng cho trẻ khỏe mạnh?

Để nuôi dưỡng hệ vi sinh ở đường ruột cân bằng, mẹ nên ưu tiên cho trẻ bú sữa mẹ. Ngoài ra, mẹ có thể tham khảo giải pháp bổ sung lợi khuẩn, tăng cường chất xơ và cho trẻ uống đủ nước… cụ thể như sau:

7.1. Ưu tiên cho trẻ bú sữa mẹ

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (World Health Organization), mẹ nên cho trẻ bú sữa mẹ ít nhất 6 tháng đầu đời và duy trì đến 2 tuổi nếu có thể. Trong sữa mẹ có thành phần Oligosaccharides giúp vi khuẩn có lợi trong đường ruột phát triển thuận lợi. Qua đó nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột cân bằng, giúp trẻ tăng cường miễn dịch. Bên cạnh đó, sữa mẹ còn bổ sung đầy đủ năng lượng và dinh dưỡng thiết yếu cho quá trình phát triển của con. (2), (3)

7.2. Bổ sung lợi khuẩn

Mẹ có thể bổ sung lợi khuẩn cho trẻ thông qua các thực phẩm như sữa, sữa chua, phô mai,... Với sữa công thức, mẹ nên ưu tiên sữa từ thương hiệu uy tín, chứa lợi khuẩn và các dưỡng chất có lợi cho đường ruột của con.

7.3. Tăng cường chất xơ và uống đủ nước

Mẹ nên cho trẻ ăn nhiều thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, các loại đậu, khoai lang, cà rốt, hạt chia và hạt lanh,... hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động tốt. Đồng thời, mẹ cũng đừng quên bổ sung đủ nước cho trẻ để đẩy chất xơ qua ruột dễ dàng hơn.

>> Xem ngay: Dấu hiệu trẻ mất nước và cách bù nước kịp thời

7.4. Hạn chế tiêu thụ thực phẩm chứa chất làm ngọt nhân tạo

Một số nghiên cứu cho rằng chất làm ngọt nhân tạo như Aspartame có thể làm tăng sự phát triển của hại khuẩn trong đường ruột (như Enterobacteriaceae). Vì thế, mẹ nên hạn chế cho trẻ sử dụng các sản phẩm chứa chất làm ngọt nhân tạo như bánh, kẹo, nước ngọt…

7.5. Ngủ đúng giờ và đủ giấc

Thói quen sinh hoạt cũng là một yếu tố có thể tác động đến hệ vi sinh đường ruột. Đặc biệt nếu trẻ ngủ không đủ giấc có thể làm giảm đề kháng và dễ mắc phải tình trạng viêm nhiễm. Do vậy, mẹ cần cho trẻ ngủ đúng giờ và đảm bảo chất lượng giấc ngủ của con. 

7.6. Sử dụng men vi sinh 

Men vi sinh là một dạng chế phẩm chứa nhiều lợi khuẩn có lợi cho sức khỏe, hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột và giúp trẻ tiêu hóa tốt hơn. Việc cho trẻ sử dụng men vi sinh cần có chỉ định của bác sĩ, nếu dùng không đúng cách có thể dẫn đến nhiều ảnh hưởng sức khỏe. 

>> Giải đáp thắc mắc:

• Men vi sinh trị táo bón ở trẻ có hiệu quả?
• Có nên cho trẻ uống cốm vi sinh thường xuyên?

7.7. Không lạm dụng thuốc kháng sinh

Thuốc kháng sinh có thể loại bỏ cả lợi khuẩn và hại khuẩn, nếu lạm dụng sẽ khiến hệ vi sinh mất cân bằng và dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe. Do vậy, mẹ chỉ nên dùng kháng sinh khi được bác sĩ kê đơn để đảm bảo sức khỏe cho con. 

7.8. Khuyến khích trẻ vận động

Mẹ nên khuyến khích trẻ tập thể dục thường xuyên. Bởi khi vận động thể chất, cơ thể sẽ tiết ra hormone endorphin giúp giảm căng thẳng, đồng thời thúc đẩy tăng sinh lợi khuẩn trong đường ruột. 

8. Câu hỏi thường gặp

Với các băn khoăn liên quan đến hệ vi sinh ở đường ruột, mẹ có thể tìm hiểu giải đáp như dưới đây:

8.1 Sau khi dùng thuốc kháng sinh thì hệ vi sinh đường ruột của trẻ có thể phục hồi không?

Sau khi dùng thuốc kháng sinh, hệ vi sinh đường ruột của trẻ có thể hồi phục. Nhưng với điều kiện mẹ cần bổ sung cho con prebiotic và probiotic. Các lợi khuẩn này có trong các loại thực phẩm như sữa, sữa chua, phô mai… (5)

8.2 Khi nào mẹ cần đặc biệt chú ý đến hệ vi sinh đường ruột của con?

Mẹ nên chú ý chăm sóc hệ vi sinh đường ruột cho trẻ sinh mổ, vì con không có cơ hội tiếp xúc với nguồn lợi khuẩn từ cơ thể mẹ khi chào đời. Ngoài ra, sau khi dùng thuốc kháng sinh, giai đoạn bắt đầu ăn dặm hệ tiêu hóa của con cần thời gian làm quen với thức ăn mới… mẹ cũng cần chú trọng đến việc chăm sóc sức khỏe đường ruột cho con. (2)

Nhìn chung, hệ vi sinh đường ruột đóng vai trò rất quan trọng đối với sức khỏe của trẻ. Nếu hệ vi sinh vật mất cân bằng, trẻ có thể gặp phải các vấn đề liên quan đến tiêu hóa, đề kháng,... Vì thế, mẹ đừng quên áp dụng những cách trên giúp hệ vi sinh cân bằng, tăng cường sức khỏe cho trẻ nhé. 

Nguồn tham khảo:

(*) HMO (2’FL): Giúp hạn chế sự xâm nhập của vi khuẩn có hại (Lewis và cộng sự, 2015); (Reverri và cộng sự, 2018).

(**) GOS & HMO (2’FL) : Giúp nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh và hàng rào thành ruột (Ben và cộng sự 2008), (Lindner và cộng sự, 2023).

(***) Prebiotics and Probiotics: Giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng (Sazawal và cộng sự, 2010).

1. Viện Dinh Dưỡng. Bí quyết tạo vi sinh vật có lợi trong đường ruột của trẻ. 
   https://viendinhduong.vn/vi/article/tin-tuc/67e7c896c862b932c34afd9a (đã truy cập 21/4/2026)
2. Viện Dinh Dưỡng. Hệ vi sinh vật đường ruột và sức khoẻ miễn dịch đầu đời của trẻ. 
   https://viendinhduong.vn/vi/article/tin-tuc/he-vi-sinh-vat-duong-ruot-va-suc-khoe-mien-dich-dau-doi-cua-tre-69019cb02c2bfe40e204b343 (đã truy cập 21/4/2026)
3. WHO. Breastfeeding. 
   https://www.who.int/health-topics/breastfeeding#tab=tab_1 (đã truy cập 21/4/2026)
4. Báo điện tử Chính phủ. 70% hệ miễn dịch của cơ thể nằm tại ruột. 
   https://baochinhphu.vn/70-he-mien-dich-cua-co-the-nam-tai-ruot-102230529135517192.htm  (đã truy cập 21/4/2026)
5. Cleveland Clinic. Gut Microbiome. 
   https://my.clevelandclinic.org/health/body/25201-gut-microbiome  (đã truy cập 21/4/2026)

Tham khảo thêm sản phẩm