Đường ruột của trẻ phát triển thế nào trong 1000 ngày đầu đời?

1. Sự phát triển đường ruột của trẻ trong 1000 ngày đầu đời

Trong 1000 ngày vàng đầu đời (từ lúc thụ thai đến khi 2 tuổi), đường ruột của trẻ sẽ dần hoàn thiện về mặt cấu trúc và chức năng. Cùng với đó là sự hình thành và phát triển hệ vi sinh đường ruột, tạo tiền đề để con có tiêu hóa tốt và sức khỏe vững vàng.

Sự phát triển của đường ruột của trẻ ở từng giai đoạn như sau:

1.1. Giai đoạn trong thai kỳ và ngay khi sinh

Đường ruột của thai nhi đã bắt đầu hình thành từ khi con chỉ là phôi thai (khoảng tuần thứ 3 thai kỳ). Sự hình thành của đường ruột bắt đầu từ một ống nguyên thủy, sau đó kéo dài và xoắn lại trong ổ bụng. Quá trình này bao gồm sự phát triển của lớp cơ, hình thành nhung mao để tăng diện tích hấp thụ và sự di chuyển của các quai ruột để chúng nằm đúng vị trí khi bé được sinh ra.

Lúc này, mẹ sẽ trao truyền cho con các vi sinh vật đường ruột cùng các dưỡng chất khác thông qua nhau thai. Điều này sẽ tạo nên nền tảng ban đầu cho hệ vi sinh vật và hệ miễn dịch của con. Chính vì thế, việc duy trì hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh trong thời kỳ mang thai là vô cùng quan trọng.

Trong quá trình sinh nở, trẻ tiếp tục nhận được các vi sinh vật từ mẹ. Cụ thể, khi trẻ sinh thường, đường ruột của bé sẽ tiếp xúc với dịch âm đạo, phân và vi khuẩn trên da của mẹ (da kề da), từ đó tạo ra hệ vi sinh vật đường ruột đầu đời cho trẻ. Trẻ sinh mổ ít có cơ hội tiếp xúc với vi khuẩn từ mẹ, dẫn đến sự đa dạng vi khuẩn đường ruột ít hơn so với trẻ sinh thường.

1.2. Giai đoạn sơ sinh

Ở giai đoạn này, đường ruột của trẻ vẫn tiếp tục hoàn thiện nhưng vẫn còn non yếu nên rất dễ bị rối loạn tiêu hóa. Với những bé bú mẹ, con sẽ nhận được dưỡng chất HMO quý giá - là thức ăn cho các lợi khuẩn đường ruột, nhờ đó mà tiêu hóa của con sẽ ổn định hơn.

1.3. Giai đoạn ăn dặm

Đến giai đoạn ăn dặm (từ 6 tháng tuổi), đường ruột của trẻ đã có sự phát triển đáng kể, có khả năng tiếp nhận những thực phẩm khác bên cạnh sữa mẹ. Tuy nhiên do chưa quen nên lúc này con rất dễ gặp các vấn đề tiêu hóa, phổ biến là táo bón. Để cân bằng hệ vi sinh đường ruột của con, đồng thời cải thiện và hạn chế nguy cơ táo bón khi ăn dặm, mẹ nên bổ sung những thực phẩm như rau củ, trái cây giàu chất xơ.

>> Xem ngay: Những lưu ý khi cho trẻ ăn dặm để trẻ tiêu hóa tốt

1.4. Giai đoạn ổn định

Từ 1 tuổi trở lên, hệ vi sinh đường ruột và hệ tiêu hóa của con đã gần giống người lớn hơn. Tuy nhiên đây là giai đoạn con bắt đầu đi học, đi chơi nhiều hơn nên rất dễ bị hại khuẩn từ môi trường bên ngoài xâm nhập và tấn công. Vì có đến 70% cơ quan miễn dịch nằm ở đường ruột nên khi trẻ bị rối loạn tiêu hóa thường xuyên, mẹ còn có thể thấy con dễ bị ốm vặt trong giai đoạn này. Chính vì thế, việc xây dựng bữa ăn khoa học, lành mạnh là rất cần thiết để con có tiêu hóa khỏe và đề kháng vững vàng.

2. Yếu tố nào ảnh hưởng đến sự phát triển đường ruột của trẻ?

Có thể thấy, sự phát triển của đường ruột trong 1000 ngày đầu đời của trẻ ảnh hưởng bởi rất nhiều yếu tố như tình trạng thai kỳ của mẹ, cách sinh, nuôi dưỡng sau sinh,.... Chi tiết như sau:

2.1. Yếu tố từ mẹ trong thai kỳ

• Chế độ dinh dưỡng của mẹ: Mẹ trao truyền cho bé hệ vi sinh vật đường ruột đầu tiên thông qua nhau thai. Chính vì thế khẩu phần ăn hàng ngày của mẹ cần phải giàu chất xơ GOS, Probiotic và Prebiotic. Mẹ cũng nên hạn chế những thực phẩm giàu chất béo bão hòa bởi sẽ làm giảm số lượng lợi khuẩn.
• Thuốc & bệnh lý thai kỳ: Sử dụng kháng sinh hoặc mắc tiểu đường thai kỳ, béo phì… đều có thể thay đổi hệ vi sinh mẹ, từ đó ảnh hưởng lượng lợi khuẩn mà trẻ nhận được trong thai kỳ.

2.2. Cách sinh

• Sinh thường (qua ngả âm đạo): Trẻ tiếp nhận vi sinh vật từ âm đạo, giàu Lactobacillus, Bifidobacterium nên hỗ trợ trẻ sớm có nền tảng miễn dịch vững vàng.
• Sinh mổ: Trẻ ít có cơ hội tiếp xúc với hệ vi sinh vật từ mẹ hơn so với các bé sinh thường.

>> Tìm hiểu: Nên sinh thường hay sinh mổ tốt hơn?

2.3. Nuôi dưỡng sau sinh

• Sữa mẹ: Bổ sung nguồn vi khuẩn sống (Bifidobacteria, Lactobacillus), đồng thời cung cấp HMOs (human milk oligosaccharides) - “thức ăn” chọn lọc cho vi khuẩn có lợi. Đây là yếu tố quan trọng nhất giúp trẻ hình thành hệ vi sinh khỏe mạnh.
• Sữa công thức: Nếu sữa không chứa HMO có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ vi sinh đường ruột. Bên cạnh đó, nếu sữa bé dùng trải qua gia nhiều lần sẽ gây đạm biến tính - nguồn thức ăn của hại khuẩn, từ đó khiến trẻ dễ bị chướng bụng, đầy hơi vô cùng khó chịu.
• Ăn dặm/ăn bổ sung: Dinh dưỡng 1000 ngày đầu đời của bé rất quan trọng trong việc ổn định đường ruột. Khi trẻ bắt đầu ăn thức ăn đặc (khoảng 6 tháng), mẹ cần đa dạng thực phẩm (đặc biệt là chất xơ) để giúp nuôi dưỡng và gia tăng lợi khuẩn đường ruột.

>> Tham khảo:

• Trẻ sơ sinh bị tiêu chảy mẹ nên ăn và tránh ăn những gì? 
• Trẻ sơ sinh bị táo bón mẹ nên ăn gì, kiêng gì để con dễ tiêu?

2.4. Yếu tố môi trường & lối sống

• Tiếp xúc da kề da, bú sớm sau sinh: Giúp trẻ nhận hệ vi sinh tự nhiên từ da và sữa mẹ.
• Môi trường sống: Trẻ tiếp xúc môi trường đa dạng (ví dụ: nuôi thú cưng, không gian thiên nhiên) có hệ vi sinh phong phú hơn.
• Địa lý & văn hóa ăn uống: Chế độ ăn của gia đình, thói quen dinh dưỡng, thực phẩm đặc trưng từng vùng đều ảnh hưởng đến sự phát triển vi sinh đường ruột.

3. Nên làm gì để đường ruột của trẻ phát triển tốt trong 1000 ngày “vàng”?

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển đường ruột của trẻ trong 1000 ngày đầu đời nhưng dinh dưỡng là yếu tố quan trọng giúp đường ruột khỏe mạnh. Nhờ vào việc cung cấp đủ các nhóm chất, bổ sung chất xơ GOS, lợi khuẩn (Probiotic) và chất xơ hòa tan Prebiotic sẽ giúp trẻ có thể đạt được 5 tiêu chí sức khỏe đường ruột tốt như: Không bị rối loạn tiêu hóa, tiêu hóa khỏe và hấp thu tốt, khỏe mạnh, hệ vi sinh đường ruột được cân bằng và hệ miễn dịch khỏe.

Để đường ruột của trẻ đạt được các tiêu chí khỏe mạnh trên, cha mẹ nên:

3.1. Đảm bảo chế độ dinh dưỡng cho mẹ trong thai kỳ

Trong giai đoạn thai kỳ, mẹ nên ăn đa dạng và đầy đủ dưỡng chất, đặc biệt là chất xơ có nhiều trong trái cây và các loại rau củ, trái cây. Điều này không chỉ giảm tình trạng táo bón cho mẹ bầu mà còn nuôi dưỡng lợi khuẩn để trao truyền cho con qua nhau thai tốt hơn.

>> Tham khảo: Bật mí mẹ ăn gì tốt cho hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh

3.2. Cho con bú sữa mẹ đầy đủ tối thiểu 6 tháng đầu sau sinh

Sữa mẹ là nguồn cung cấp dinh dưỡng tốt nhất cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Sữa mẹ không chỉ chứa đa dạng dưỡng chất, các kháng thể mà còn có HMO nuôi dưỡng lợi khuẩn. Vì thế mẹ nên cố gắng cho bé bú tối thiểu 6 tháng đầu sau sinh.

Với những trẻ dùng sữa công thức, mẹ cũng nên chọn sản phẩm có các thành phần dinh dưỡng như HMO, GOS, Probiotics và MLC (Milk Lipid Complex: hỗn hợp chất béo tự nhiên). Bên cạnh hỗ trợ tiêu hóa, những dưỡng chất này còn giúp bảo vệ bé theo cơ chế 3 “tầng” đề kháng đường ruột:

• Ngăn chặn hại khuẩn gây bệnh xâm nhập vào ruột (1).
• Tăng lợi khuẩn, nuôi dưỡng hệ vi sinh ruột khỏe và củng cố hàng rào bảo vệ ruột (2).
• Giảm nguy cơ nhiễm trùng (3).

Khi có đường ruột khỏe mạnh, các chức năng tiêu hóa sẽ được thực hiện tốt, hấp thu trọn vẹn dưỡng chất và giảm nguy cơ rối loạn tiêu hóa (táo bón, đầy hơi, chướng bụng,... ). Đồng thời, đề kháng và miễn dịch cũng được tăng cường một cách tự nhiên bởi hơn 70% hệ miễn dịch nằm tại đường ruột. Nhờ đó, bé yêu phát triển toàn diện về thể chất lẫn trí não.

Ngoài ra, mẹ cũng nên chọn sữa ít trải qua quá trình gia nhiệt để đảm bảo giữ trọn đạm mềm, nhỏ, tự nhiên giúp trẻ dễ tiêu hóa và hấp thu. Hương vị sữa cũng nên thanh nhạt để trẻ dễ làm quen.

3.3. Cho bé ăn dặm đúng thời điểm

Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO, mẹ chỉ nên cho trẻ ăn dặm khi con tròn 6 tháng (180 ngày tuổi). Nguyên nhân là bởi ăn dặm quá sớm (trước 6 tháng), hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh chưa đủ men để tiêu hóa thức ăn đặc, dẫn đến đầy bụng, tiêu chảy hoặc táo bón.

Ngoài những yếu tố trên, để trẻ có tiêu hóa khỏe cùng đề kháng vững vàng, mẹ cũng nên tích cực cho con ra ngoài vận động và tiếp xúc với ánh nắng mặt trời, uống đủ lượng nước theo độ tuổi, ngủ sớm và đủ giấc,....

>> Tham khảo:

• Khi nào cho trẻ ăn dặm thì tốt cho hệ tiêu hóa của trẻ? 
• Men tiêu hóa nên uống trước hay sau ăn thì hiệu quả tốt nhất?

1000 ngày vàng không chỉ là thời điểm phát triển não bộ, thể chất mà còn là giai đoạn quan trọng để đường ruột hình thành. Vì thế chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ đúng cách sẽ thiết lập nền tảng tốt nhất cho sức khỏe tổng thể, trí thông minh và trí tuệ cảm xúc của trẻ trong tương lai.

Tài liệu tham khảo:

(1) HMO (2’FL): Giúp hạn chế sự xâm nhập của vi khuẩn có hại (Lewis và cộng sự, 2015); (Reverri và cộng sự, 2018).

(2) GOS & HMO (2’FL) : Giúp nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh và hàng rào thành ruột (Ben và cộng sự 2008), (Lindner và cộng sự, 2023).

(3) Prebiotics and Probiotics: Giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng (Sazawal và cộng sự, 2010).